Fot. 1. Emaliowane szyldy z przedwojennego Wrocławia. Zapewne z jakiejś piwiarni. Widać gniazda korozji w miejscach uszkodzeń, a szczególnie w punktach przebicia tablicy przez pociski. Wystawa o przedwojennym Wrocławiu w salach Ossolineum
Pokazane w artykule przykłady szyldów, których wiek przekracza nawet 100 lat, a ich czytelność i trwałość kolorów jest idealna, dowodzą, że technologia ta jest niezwykle trwała.
Fot. 2. Tabliczki informacyjne z wagonu wybudowanego w 1911 r.
Fot. 3. Tabliczki z nazwami ulic, numeracją domów i położenia w ziemi rurociągów
Fot. 4. Tablice „urzędowe”
Fot. 5. Nowe tablice w jednym z wrocławskich klubów
Fot. 6. Kilka przykładów produktów wykonanych przez polskich producentów
Opis technologii
Emaliowanie jest to proces, w którym podłoże metalowe pokrywane jest warstwą szkła. Jednak to szkło charakteryzuje się specjalnymi własnościami, jedną z nich jest możliwość trwałego, mechanicznego połączenia z podłożem. To połączenie następuje w wysokiej temperaturze ponad 800°C, a warstwy szkła i stali przenikają się i tworzą nierozerwalne połączenie. Najważniejsze pytanie: jak się to robi?
Przygotowanie masy emalierskiej, czyli najważniejszego surowca w zakładzie emalierskim, najczęściej wykonuje się w specjalistycznej firmie, gdzie z kilku lub kilkunastu składników według receptur zestawia się konkretną emalię.
Fotografia nr 7 przedstawia przykładowe dwa rodzaje szkliw emalierskich: po lewej – szkliwo gruntowe posiadające w swoim składzie związki kobaltu i niklu, które to związki są niezbędne do uzyskania przyczepności do blachy. Po prawej – szkliwo transparentowe, które można barwić praktycznie na dowolny kolor (związki metali nie zmieniają barw nawet po długim użytkowaniu w każdych warunkach).
Fot. 7
Podstawowym składnikiem emalii jest szkliwo emalierskie produkowane przez specjalistyczne firmy metodą wytapiania podobną do produkcji szkła. W zależności od przeznaczenia można wybrać odpowiednie szkliwo z kilkuset jego rodzajów (fot. 8). Po zestawieniu składników według receptury sporządza się masę emalierską zmieloną w ceramicznych młynach kulowych jako roztwór w wodzie (fot. 9).
Fot. 8
Fot. 9
Młyny, wewnątrz wyłożone są wykładziną ceramiczną, a kule najczęściej steatytowe o dużym ciężarze właściwym, w ciągu kilku godzin mielenia z sypkich składników wykonają masę emalierską o konsystencji gęstej śmietany. Uszkodzenie wykładziny lub zanieczyszczenie ścierem żelaznym może spowodować późniejsze wady powłoki w procesie wypalania. W taki sposób wykonana masa emalierska jako roztwór wodny dostarczana jest to wytwórców szyldów.
