Lakiernictwo Ciekłe

Wady lakiernicze można analizować pod różnym kątem. Wiele z nich powstaje na skutek niewłaściwego przygotowania powierzchni do malowania, np. niedostatecznego oczyszczenia jej z tłuszczów, olejów, wosków, silikonów, produktów szlifowania czy wody. Inne mają swoje źródła w niewłaściwie dobranym składzie lakieru, np. zastosowaniu nieodpowiedniego podkładu czy rozcieńczalnika. Jeszcze inne wynikają z błędów w samej technice nanoszenia, np. niewłaściwego doboru dyszy, ciśnienia i/lub kąta natrysku czy grubości powłoki. Zaskakująco wiele z nich powstaje jednak nie podczas nakładania pierwszej warstwy, lecz na etapie nanoszenia kolejnych, a ich źródłem nie są zaniedbania w przygotowaniu całego procesu, lecz zwykła ludzka niecierpliwość. Co najmniej dziewięć typowych wad lakierniczych nigdy by bowiem nie powstało, gdyby przestrzegano zalecanego czasu schnięcia pierwszej warstwy. Skąd ten pośpiech? Niekiedy wynika on z błędu ludzkiego, ale częściej spowodowany jest niewłaściwą kalkulacją oddziaływania poszczególnych parametrów otoczenia na proces schnięcia. 

Twarda nie znaczy sucha

Należy zdawać sobie sprawę, że schnięcie farby czy lakieru nie zachodzi równomiernie, lecz jest podzielone na fazy. Jest to o tyle istotne, że niektóre czynności (np. nakładanie kolejnych warstw metodą „mokre na mokre” lub szlifowanie podkładu) można zrealizować dopiero w konkretnym stadium schnięcia. I tak, w pierwszej fazie nałożona powłoka podlega zjawiskom związanym z grawitacją, czego efektem jest jej poziomowanie. W kolejnej następuje powolne sieciowanie powłoki, czego przejawem jest wytworzenie się na jej powierzchni cienkiej warstwy twardszego filmu. W tym stadium powłoka jeszcze nie jest sucha (choć niekiedy może sprawiać takie wrażenie), ale można już na nią nanosić kolejne warstwy metodami „na mokro”. 
Trzecia, decydująca faza kończy się w momencie całkowitego związania powłoki. Gdybyśmy na tym etapie przeprowadzili badanie jej przekroju poprzecznego 

(w mikroskali), cała powierzchnia owego przekroju cechowałaby się podobnymi parametrami w zakresie wilgotności i stopnia związania. Jest to sygnał, że można przystąpić do nanoszenia kolejnej warstwy farby lub lakieru. Trzeba przy tym pamiętać, że w tym stadium powłoka nie cechuje się jeszcze docelową twardością i wytrzymałością mechaniczną. Do uzyskania pełnych właściwości potrzeba znacznie więcej czasu. Ale dla lakiernika najważniejszy jest fakt, że może już przystąpić do drugiego etapu prac.

Zwróćmy uwagę na warunki otoczenia

Tyle teoria. Jak jednak rozpoznać, kiedy nastał moment na nałożenie kolejnej warstwy powłoki? Najlepiej skorzystać z informacji podanych przez producenta w karcie produktu. Karta wskazuje również warunki, dla których ma zastosowanie określony w niej czas schnięcia. Podstawowymi parametrami, które należy tu uwzględnić, są temperatura i wilgotność powietrza w pomieszczeniu: im temperatura ta jest wyższa, a wilgotność – niższa, tym czas schnięcia będzie krótszy (wyjątkiem jest cynk organiczny, w przypadku którego należy zwiększyć wilgotność powietrza). Istotną zmienną będzie także punkt rosy, czyli temperatura, w której rozpoczyna się proces skraplania wilgoci (pary wodnej) zawartej w powietrzu. Para ta, osadzając się na elementach lakierowanych, może bowiem doprowadzić do powstawania specyficznych wad powierzchni (tzw. plam wodnych).

Przykład plam wodnych zwraca naszą uwagę także na aspekty niezwiązane bezpośrednio z warunkami otoczenia, lecz z samym detalem i farbą/lakierem. Ich powstawaniu sprzyja bowiem zbyt niska temperatura malowanej powierzchni. To tzw. niewygrzanie – zarówno detalu, jak i farby/lakieru – może powodować także powstawanie m.in. chmurek, czyli wypływanie pigmentów. Warto więc zadbać o to, aby komponenty te wykazywały temperaturę zbliżoną do temperatury otoczenia.
Wreszcie o czasie nakładania warstwy wierzchniej decyduje także typ produktu stosowanego w roli lakieru nawierzchniowego. Silikony można np. nanosić na podkład szybciej niż inne powłoki.

Dziewięć skutków niecierpliwości

Nieprzestrzeganie zalecanego czasu schnięcia sprzyja powstawaniu co najmniej dziewięciu różnych wad lakierniczych, z których część ma związek z utratą przyczepności powłoki do podłoża, zaś część objawia się jej niższą jakością przy zachowaniu zadanej przyczepności. Tym, co je łączy, jest konieczność zeszlifowania nałożonych warstw i ponownego powleczenia powierzchni. Źle przesuszonej i polakierowanej na mokro powłoki zwykle nie da się już bowiem uratować. Dotyczy to w szczególności takich wad, jak:

• kratery otwarte – w przeciwieństwie do kraterów zamkniętych, w których nie dochodzi do odsłonięcia spodniej warstwy powłoki, kratery otwarte są znacznie rozleglejsze i przybierają formę zagłębień z widoczną warstwą podkładową. Oprócz zbyt krótkiego czasu schnięcia zjawisku temu sprzyja także nakładanie zbyt grubych warstw poszczególnych produktów;
• łuszczenie się powłoki – wada ta może występować zarówno między powłoką a podłożem, jak i między poszczególnymi warstwami. W pierwszym przypadku jej przyczyną jest niewłaściwe przygotowanie podłoża lub zastosowanie nieodpowiedniego/zbyt cienkiego podkładu. W przypadku braku przyczepności międzywarstwowej najczęściej powodem jest zbyt krótki czas schnięcia pierwszej warstwy, nierzadko w korelacji ze zbyt dużą grubością powłoki. Aby zlikwidować tego typu wadę, trzeba usunąć powłokę nie tylko z obszaru łuszczenia, ale także z nieco większej powierzchni wokół owego obszaru;
• odgotowanie powłoki (gazowanie) – przejawem odgotowania powłoki są widoczne na jej powierzchni pęcherzyki powietrza lub rozpuszczalnika. Przyczyną może być zbyt krótki czas schnięcia (odparowywania) międzywarstwy, często w połączeniu ze zbyt wysoką temperaturą suszenia i/lub zbyt grubą warstwą lakieru. Niekiedy do powstawania tego zjawiska przyczynia się także zastosowanie niewłaściwego rozpuszczalnika;
• osiadanie powłoki (utrata połysku) – matowa powierzchnia powłoki z wyraźnymi śladami ściągnięcia się lakieru wskazuje na to, że warstwa nawierzchniowa została nałożona, zanim proces sieciowania podkładu dobiegł końca. Częstym powodem powstawania tej wady jest też zastosowanie niewłaściwych materiałów lakierniczych: podkładu, rozcieńczalnika, utwardzacza lub dodatków;
• pęcherzenie powłoki – przeciwieństwem kraterów są pęcherze na powierzchni farby lub lakieru. Mogą mieć one różne kształty, wielkość i rozmieszczenie. Ich powstawanie może być spowodowane zabrudzeniem powierzchni przed malowaniem. Częściej jednak przyczyną jest zbyt krótki czas schnięcia międzywarstwy oraz szlifowanie szpachli poliestrowej na mokro, tj. przed odparowaniem wody;
• pęcznienie powłoki (warzenie) – jeśli warstwy spodnie w trakcie nakładania kolejnych warstw lub schnięcia powłoki podnoszą się, a następnie ponownie przywierają, tworząc charakterystyczny wzór spękaliny, jest to niechybny znak, że nie przestrzegaliśmy zalecanego czasu polimeryzacji. Zjawisko to występuje głównie w przypadku nakładania powłok metodą „mokre na mokre”;
• podnoszenie się powłoki – ekstremalną wersją pęcherza jest zjawisko podnoszenia się powłoki, gdy przyczepność do podłoża traci duża część lakierowanej powierzchni. Jego wystąpieniu sprzyja niewłaściwe zeszlifowanie starej powłoki, szpachlówki, podkładu lub farby gruntującej, a także zbyt krótki czas schnięcia podkładu, zwłaszcza jeśli został nałożony zbyt cienką warstwą;
• zacieki – zacieki już na pierwszy rzut oka kojarzą się z błędami w procesie schnięcia i tak też rzeczywiście jest: ich przyczyną jest zbyt krótki czas odparowywania rozcieńczalnika (zbyt szybkie nałożenie drugiej warstwy), a niekiedy także zbyt duża dysza pistoletu, co sprzyja nakładaniu zbyt dużej ilości farby;
• zmiękczenie w rysach szlifierskich – jeśli po lakierowaniu na powierzchni lakieru wyraźnie widoczne są rysy szlifierskie, winę za to ponosi nie tylko zbyt grube ścierniwo (choć to ono bezpośrednio spowodowało powstanie rys), ale także zbyt krótki czas schnięcia pierwszej warstwy. W efekcie w miejscach rys lakier nawierzchniowy wnika w warstwę podkładu i rysa uwidacznia się także po zakończeniu procesu lakierowania.