Właściwy krok ku wyższej jakości i niższym kosztom, cz. 2
W pierwszej części artykułu, który ukazał się w „Lakiernictwie Przemysłowym” nr 5(133)/2021, skupiłem się na teorii związanej z postrzeganiem barw, a tym razem opiszę zasadę działania urządzenia do pomiaru barw nazywanego spektrofotometrem i trzy najważniejsze typy geometrii pomiaru.
Jaka jest zasada działania urządzenia do pomiaru barw nazywanego spektrofotometrem? Głowica pomiarowa wysyła określoną wiązkę światła ku mierzonemu przedmiotowi, a czujnik fotoelektryczny odbiera jej odbitą lub przenikającą część i analizuje ją w widmie światła widocznego jako funkcję długości fali. Wynikiem pomiaru jest krzywa odbicia lub przenikania widma. Ponieważ każdy odcień koloru ma inną krzywą, podobnie jak każdy człowiek ma inne odciski palców, krzywa ta jest doskonałym narzędziem pozwalającym na określenie, identyfikację i dopasowanie barw. Jednocześnie stanowi ona podstawę do obliczeń wszystkich powszechnie stosowanych parametrów kolorymetrycznych, które dzięki wbudowanemu mikroprocesorowi spektrofotometr może określić natychmiast. Parametry te to współrzędne barw, takie jak XYZ lub L* a* b*, siła, nieprzezroczystość, indeks metameryzmu, stopień bieli lub żółci oraz inne.

Interakcję światła z mierzonym przedmiotem można opisać pod kątem absorpcji i rozpraszania, które może przybierać wszelkie możliwe formy: odbicia, dyfrakcji, refrakcji i przenikania, zależnie od właściwości materiału próbki.
Tego typu urządzenia nie wykorzystują odbicia geometrycznego lustrzanego próbki do pomiaru koloru. Są one popularne przede wszystkim ze względu na to, że naśladują kierunkowy sposób, w jaki oko zazwyczaj postrzega próbki poprzez eliminację wszelkiego rodzaju efektów odbicia. Na przykład, patrząc na bardzo połyskliwą próbkę obserwator zazwyczaj wskazuje punkt, z którego światło odbija się bezpośrednio w stronę jego oczu i powoduje, że ocena koloru próbki jest niekomfortowa. Przechylając próbkę w którąkolwiek stronę od siebie lub do siebie, obserwator może z łatwością wyeliminować efekt oślepienia. Z tego względu urządzenia eliminujące odbicie geometryczne lustrzane są w stanie określić różnice kolorów w sposób zbliżony do tego, jak ludzkie oko widzi i porównuje próbki i dlatego zaleca się stosowanie ich do wykonywania czynności z zakresu kontroli jakości.
b) Geometria sferyczna d/8°
Te urządzenia oświetlają próbkę światłem rozproszonym i mierzą energię światła odbitego pod kątem 8° w stosunku do osi prostopadłej do próbki. Oświetlenie światłem rozproszonym jest możliwe dzięki skierowaniu wiązki światła na pustą w środku białą kulę, której ściany odbijają światło pod wszystkimi kątami w kierunku próbki. W przypadku porównania dwóch plastikowych próbek – matowej i połyskującej – o identycznym ubarwieniu, ze względu na różne właściwości powierzchni postrzegane przez ludzkie oko, jak również postrzegane przy zastosowaniu opisanej wcześniej geometrii 0°/45°, kolory tych próbek wydają się być dwoma różnymi odcieniami. Próbka połyskliwa wydaje się być znacznie ciemniejsza niż próbka matowa. W przypadku pomiaru tych próbek za pomocą urządzenia o geometrii sferycznej z wbudowanym komponentem lustrzanym, próbki wydają się być zasadniczo takie same. Niezależnie od tego, jak te różne powierzchnie rozpraszają odbite światło, w obu przypadkach jest ono w pełni wychwytywane we wnętrzu kuli i odbierane pod kątem 8 stopni. W konsekwencji urządzenie o geometrii sferycznej widzi ten sam kolor na obu próbkach ze względu na to, że całkowicie ignoruje różnice pomiędzy ich zewnętrzną fakturą i koncentruje się przede wszystkim na identycznym ubarwieniu. To dlatego do zadań obejmujących opracowanie receptury koloru, w sektorze produkcji farb, plastiku czy tekstyliów, zaleca się stosowanie spektrofotometrów o geometrii sferycznej. Kolejną zaletą urządzeń tego typu jest to, że otwarcie portu lustrzanego daje użytkownikowi możliwość wykluczenia odbicia lustrzanego z pomiaru i symulację pomiaru z zastosowaniem geometrii 0°/45°. W ramach kontroli jakości wielu materiałów użytkownik może najpierw stwierdzić, czy dana próbka wygląda inaczej, poprzez ocenę wykluczonych danych. Jeśli próbka wygląda inaczej, użytkownik może ocenić dane uzyskane w drodze pomiaru z zamkniętym portem lustrzanym w celu określenia zmian, jakich wymaga dana receptura barwnika.







