Czynniki oddziałujące i skutki ich stosowania
W aktualnym projekcie badawczym Instytutu Fraunhofera IPA „Przewodnik po utwardzaniu powłok organicznych promieniami UV” (projekt IGF 20127N) badane są zależności między procesem utwardzania a właściwościami materiału, względnie użytkowania, w szczególności w odniesieniu do dawki, mocy i rozkładu widmowego mocy różnych źródeł promieniowania (ze szczególnym uwzględnieniem UV-LED), utwardzania powierzchni i poszczególnych warstw lakieru, a także do absorpcji fotoinicjatorów w zależności od długości fali i czasu promieniowania. Obecnie badany jest wpływ stężenia i składu fotoinicjatora na konwersję grup akrylanowych na wierzchniej i spodniej części warstwy farby oraz na właściwości otrzymanej powłoki.
Systemy lakierów utwardzanych promieniami UV od wielu lat są z powodzeniem stosowane w lakiernictwie przemysłowym ze względu na ich zalety ekonomiczne i ekologiczne. Ich niezwykle szybkie utwardzanie skraca czas procesu, a tym samym przyspiesza produkcję. Ponadto wraz z rozwojem nowych źródeł promieniowania w postaci lamp UV-LED pojawiła się możliwość częściowej wymiany stosunkowo energochłonnych lamp rtęciowych, które są problematyczne pod względem utylizacji. Ich wymiana pozwoliłaby na osiągnięcie jeszcze wydajniejszego procesu utwardzania lub też na wprowadzenie nowych zastosowań.
Ideałem byłoby całkowite i równomierne utwardzenie powłoki w miarę możliwości od powierzchni po podłoże. Większa głębokość penetracji promieniowania UV-A (ewentualnie również część światła z widzialnego, fioletowego zakresu) tworzy pożądane głębokie utwardzenie i zapewnia dobrą przyczepność do podłoża. Natomiast za utwardzenie powierzchni odpowiadają fale o krótszej długości. Każda z konwencjonalnych, niedomieszkowanych lub domieszkowanych wysokociśnieniowych lamp rtęciowych emituje dużą liczbę pasm w zakresie > 200 nm do ok. 420 nm. W przeciwieństwie do nich lampy UV-LED zapewniają niemal monochromatyczne widma światła, np. pasma emisji fal o długości 365, 385, 395 lub 405 nm. Z tego powodu szczególnie ważna jest korelacja między długościami fal emitowanego promieniowania a widmem absorpcyjnym inicjatorów. Do inicjacji fotopolimeryzacji dochodzi tylko wtedy, kiedy oba zakresy pokrywają się, to znaczy źródło promieniowania emituje dostatecznie intensywnie w zakresie długości fal absorbowanych przez odpowiedni inicjator. Ponadto zakłada się, że inne składniki farby, w szczególności spoiwo, są w dużym stopniu przezroczyste w odpowiednim zakresie długości fal.
Opcje badawcze
Do scharakteryzowania utwardzenia powłoki można zaliczyć m.in. metody empiryczne, takie jak test paznokcia, podwójne pocieranie MEK lub testy na przebarwienia z nadmanganianem potasu. Za pomocą podczerwieni lub konfokalnej spektroskopii Ramana można określić ilościowo względną konwersję wiązania podwójnego. W tym projekcie konwersję podwójnego wiązania farby poliuretanowo-akrylowej określono metodą spektroskopii IR zarówno na wierzchniej stronie, jak i na spodniej stronie swobodnych powłok, które zostały nałożone na czarne płyty PP o grubości warstwy ok. 60 µm. Na podstawie zarejestrowanego widma, po ustaleniu zakresu drgań C–H i po integracji względem zastosowanej linii podstawy 810 cm -1, można obliczyć konwersję względną (wierzchnia i spodnia strona) dotyczącą ciekłej farby (wykres 1 i 2). Jeśli konwersja wiązania podwójnego na powierzchni jest mniejsza niż na spodniej stronie, to świadczy to o hamowaniu przez tlen. Obrazują to przykłady przedstawione za pomocą wykresu 1. Przy dużej zawartości fotoinicjatorów i dostatecznie wysokiej dawce promieniowania uzyskiwane jest zarówno dobre utwardzenie powierzchni jak i utwardzenie głębokie. Głównie przy małej ilości fotoinicjatora (1%, zielone słupki) zaobserwowano wyraźne różnice między wierzchnią a spodnią stroną, nawet przy wyższej dawce promieniowania UV.
Wpływ fotoinicjatorów
W zależności od ilości fotoinicjatora i jego właściwości absorpcyjnych, jego wpływ na przezroczystość warstwy powłokowej decyduje również o głębokim utwardzeniu. Dalsze badania na przykładzie tego samego fotoinicjatora i utwardzania za pomocą UV-LED o długości fali 365 nm pokazują, że przy większym udziale inicjatora (w skrajnym przypadku: nasycenie) poprawia się stopień konwersji na powierzchni, ale zmniejszona przezroczystość przy wysokich stężeniach fotoinicjatora może mieć jednocześnie negatywny wpływ na głębokie utwardzanie. Rozwiązaniem nie jest też wyższa dawka promieniowania (wykres 2).
Wykres 3 przedstawia widma ekstynkcji zastosowanego fotoinicjatora w roztworze, jak i w wytworzonym z tego płynnym jeszcze lakierze bezbarwnym (tj. nieutwardzonym promieniowaniem UV). Obok przedstawiono widmo mocy dla obu promienników LED. Można zauważyć, że w przypadku lampy UV-LED 365 nm fotoinicjator efektywniej pochłania promieniowanie UV, dzięki czemu utwardzanie jest możliwe przy zastosowaniu mniejszej mocy. Jednakże płynna warstwa lakieru również absorbuje intensywniej; skutkuje to mniejszym utwardzeniem głębokim niż w przypadku lampy UV LED 395 nm.







