Zdj. 1. Ekspozycja na promieniowanie UV zgodnie z ASTM, SAE oraz AATCC w laboratorium Spektrochem.
Woda stosowana do testów starzeniowych
Zarówno w testach w komorach UV, jak i komorach ksenonowych używana jest woda do nawilżania próbek. Czy to w procesie kondensacji, czy nadeszczania używa się wody, która często jest dość słabej jakości, jednak to woda jest tym najbardziej znaczącym elementem testów starzeniowych. Nie jest ona głównym czynnikiem starzenia się powłok, ale bardzo mocno wpływa na szybkość tych zmian, a także na możliwość prawidłowej korelacji wyników z testami w warunkach naturalnych. W rzeczywistych warunkach użytkowania powłok malarskich są one znacznie dłużej mokre, niż nam się wydaje. Poranna rosa, długotrwałe opady deszczu czy zwiększona wilgotność powietrza powodują, że na powierzchni powłok woda utrzymuje się znacznie dłużej, niż pozornie mogłoby się to wydawać. W testach komorowych jednak aspekt ten jest bardzo często pomijany i okres „mokry” jest bardzo krótki albo nie stanowi początku testu. Prowadząc jeden z podstawowych przebiegów ekspozycji w komorze UV, np. 4 h napromieniowanie, 4 h kondensacja, technicy laboratoryjni często zapominają o dokładnym przeanalizowaniu metod testowych opisanych w standardach ASTM czy nawet ISO. Test w cyklu 8 h startujący od 4 h promieniowania, nieważne, czy będzie prowadzony 100 cykli czy 500 cykli, zawsze skończy się na 4 h kondensacji. Jest to drastyczny błąd popełniany przez techników laboratoryjnych, gdyż zgodnie z zapisami w standardach, ekspozycja musi kończyć się okresem suchym. Ekspozycja zakończona nawilżaniem próbek w postaci kondensacji w niekontrolowany sposób wpłynie na czas nawilżenia próbek TOW (ang. time of wetness). Jak tego uniknąć? Odpowiedź jest bardzo prosta i należy jej szukać w zaleceniach ASTM dotyczących rozpoczynania ekspozycji.
Woda używana do nawilżania próbek poprzez wytwarzanie wilgotności w komorach, kondensację czy nadeszczanie próbek musi być odpowiedniej jakości. Zgodnie ze standardem ASTM G151 podstawowym wymaganiem jest zawartość krzemionki, która nie może przekraczać 0,2 ppm oraz zawartość rozpuszczonych cząstek stałych maksymalnie 1 ppm. Parametry te należy sprawdzać laboratoryjnie zgodnie z określonymi standardami. Niekiedy jednak operatorzy komór starzeniowych popełniają bardzo duży błąd i utożsamiają zawartość krzemionki ze wskazaniami miernika poziomu zanieczyszczeń filtra w komorach. Nie jest to wskaźnik zawartości krzemionki, lecz informacja mówiąca iż należy wymienić filtr wody.
Kolejne wymagania dla wody stosowanej w komorach opisuje standard ASTM G154 dla ekspozycji próbek w komorze z lampami fluorescencyjnymi UV oraz ASTM G155 dla ekspozycji próbek w komorze ksenonowej łukowej. Wymagana przewodność wody nie może być większa niż 5 µS/cm [zdj. 9], a także wymagany jest monitoring pH wody. Kryteria dotyczące wody są bardzo ważne z uwagi na możliwość powstawania osadów na próbkach przy użyciu wody o wyższej zawartości krzemionki czy wyższej przewodności. Jest to bardzo ważne, aby osad i plamy na próbkach nie występowały, gdyż podczas naturalnych opadów atmosferycznych takie zjawiska na próbkach nie występują. W laboratorium Spektrochemu wykonuje się testy wody używanej do testów komorowych, w zależności od rodzaju ekspozycji, od raz na każde 24 h do raz w tygodniu.
Ocena zmian po ekspozycji
W zależności od rodzaju materiału, np. tekstyliów, tworzyw sztucznych czy powłok malarskich, stosuje się rozmaite metody oceny zmian, jakie zaszły w tych materiałach pod wpływem zastosowanej ekspozycji w komorach laboratoryjnych lub w stacjach terenowych. Najpopularniejszą formą oceny powłok jest ocena zmiany odcienia barwy czy połysku [zdj. 10]. W zależności od wymagań klienta, posiadanych specyfikacji oraz przyzwyczajeń rynkowych stosuje się różne systemy wyrażania zmiany odcienia barwy, począwszy od DE*ab, CIE DE2000, po skalę szarą AATCC, zaś same pomiary wykonuje się metodami spektrofotometrycznymi lub reflektometrycznymi zgodnie z różnymi standardami, np. ASTM D2244, ASTM E1164, ASTM D3040 czy ASTM D2616. Do oceny połysku powłok, a także ich zmian pod wpływem działania czynników zadawanych w komorach oraz na stacjach terenowych stosuje się metodę oceny zgodnie z ASTM D523. Często wykonywanym pomiarem jest również określenie reflektancji zgodnie z ASTM E1347 oraz indeksu białości i indeksu zażółcenia dla powłok białych zgodnie z ASTM E313.
Oprócz ocen zmian w charakterystyce barwy czy też połysku prowadzi się standardowo oceny zmian w wyglądzie powłok [zdj. 11] w postaci spęcherzenia (ASTM D714), kredowania (ASTM D4214), korozji (ASTM D1654, ASTM D610), erozji (ASTM D662), akumulacji brudu (ASTM D3274), wzrostu pleśni (ASTM D3274), łuszczenia powłok (ASTM D772) oraz spękania. Przy czym jako ciekawostkę należy wskazać, iż spękanie zgodnie z terminologią ASTM dzieli się na cracking (spękanie przez całą grubość powłoki, do podłoża lub poprzedniej powłoki) i jest oceniane zgodnie z ASTM D661 oraz checking (spękanie powierzchniowe niesięgające podłoża) i jest oceniane zgodnie z ASTM D660 [zdj. 12].
W zależności od rodzaju powłok oraz specyfikacji klienta wykonywane są również oceny zmian w wytrzymałości powłok, np. zmiany elastyczności (ASTM D522), zmiany twardości powłok (ASTM D3363) czy zmiany w przyczepności (ASTM D3359 – nacięcia krzyżowe, ASTM D4541 – ocena przyczepności metodą pull-off) oraz inne. Wszelkie oceny zmian prowadzi się zgodnie z określonym harmonogramem, który zawsze stanowi załącznik do programu testów. Oceny mogą być wykonane po zakończeniu pełnej ekspozycji, jak również w postaci ocen międzyoperacyjnych, np. w określonych interwałach w trakcie trwania ekspozycji (np. co 200 h) lub stopniowo po określonym napromieniowaniu próbek (np. co każde 60 kJ/m2). Standardem w laboratorium Spektrochem jest prowadzenie dokumentacji zdjęciowej w wysokiej rozdzielczości przy każdej ocenie próbek, zaś zdjęcia dołączane są do raportu z testów.







