Fot. 1. Urządzenie byko-cut universal.
Testy oporności na ścieranie
Kolejnym testem, jakiemu należy poddawać powłoki w celu określenia ich jakości, jest ich podatność na ścieralność. Powierzchnie powleczone powinny być testowane pod kątem odporności na ścieranie szczotkami, gąbkami lub innymi materiałami. Tak bada się przykładowo farby do malowania wnętrz, tapety, wykładziny dywanowe. Urządzenie firmy BYK Gardner Gardner-scrub zostało zaprojektowane do kontroli wytrzymałości powłok na ścieranie i odporności na szorowanie (zdjęcie numer 4). Jest to przyspieszona i powtarzalna symulacja ścierania, realizowana dwuścieżkowo, na sucho lub mokro. Tester przeznaczony jest do badań zgodnie z normami DIN, ISO lub ASTM, w zależności od wybranej wersji i zestawu ścierającego (możliwość pomiaru zgodnie z: ASTM D 2486, D3450, D4213, D 4828, DIN 53778, 13300, ISO 11998). Do testowania porównawczego można także używać szczotek, podkładek czyszczących, gąbek, ściereczek do czyszczenia itd.
Testy twardości powłok
W przemyśle lakierniczym dużą rolę odgrywa także twardość powłoki. Norma DIN 55 945 zjawisko twardości definiuje w następujący sposób: odporność powłoki na naprężenia mechaniczne, takie jak ciśnienie, tarcie lub ścinanie. W praktyce do badania twardości używa się testerów wahadłowych (metodologia Königa i Persoza), testów naciskowych (metoda Bucholza) oraz testów penetracyjnych. W ofercie BYK Gardner znajdują się przyrządy do testowania wszystkimi wyżej wymienionymi metodami.
Testy wahadłowe pozwalają na ocenę twardości powłoki poprzez mierzenie czasu tłumienia drgającego wahadła. Wahadło oparte na dwóch kulkach ze stali szlachetnej spoczywa na pomalowanej powierzchni. Między czasem oscylacji, amplitudą oraz wymiarami geometrycznymi wahadła istnieje zależność fizyczna. Długość czasu wytłumienia określa lepkosprężyste zachowanie powłoki. Tester twardości metodą wahadła Köeniga i Persoza firmy BYK Gardner pozwala na przeprowadzenie badania według ASTM D 4366, DIN EN ISO 1522. Jest to proste, laboratoryjne urządzenie, wyposażone w automatyczny licznik z sygnalizacją tonową przy wychyleniu poniżej 3° – (Köenig) i 4° – (Persoz) oraz przełączanie z Köeniga na Persoza przy użyciu dodatkowej bramki świetlnej (zdjęcie numer 5).
Ostatni rodzaj testów twardości to testy penetracyjne. Penetracja warstwy może odbyć się za pomocą metalowego półkuliście zakończonego trzpienia (Dur-O-Test) lub odpowiednio przygotowanego ołówka o określonej twardości. Pierwszym rozwiązaniem jest tester twardości DUR-O-Test, który umożliwia pomiary twardości na powierzchniach prostych i zakrzywionych. Przyrząd składa się z masywnej obudowy, w której zamontowana jest spiralna sprężyna. Za pomocą suwaka można regulować siłę nacisku trzpienia na testowaną powierzchnię. By siła ta pozostawała niezmienna, suwak blokowany jest śrubą zaciskową. Trzy sprężyny dociskowe o różnej sile obsługują szeroki zakres twardości od 0 do 20 N (0 – 2000 g). Drugi rodzaj testera to ołówkowy tester twardości według Wolfa-Wilburna wykonujący pomiar według ASTM D 3363, BS 3900-E19, ECCA ECCA T, ISO 15184. Tester ołówkowy jest efektywną metodą oceny twardości powłok oraz ich odporności na zarysowanie. Norma ASTM D 3363 specyfikuje sposób przesuwania ołówków o określonej twardości po badanej powierzchni pod określonym kątem i naciskiem. Tester wyposażony jest w zestaw dwudziestu ołówków o twardości od 9B do 9H, które mogą być kolejno mocowane w standardowym wózku testowym. Kryterium oceny stanowi zarówno siła nacisku narzędzia o stałej twardości lub twardość zmiennego ołówka przy stałej sile nacisku. Efektem próby jest trwałe i wyraźne uszkodzenie powierzchni. W przypadku testera ołówkowego zachowana zostaje geometria obciążenia i jego wartość, zmienną jest twardość kolejnych ołówków. Test ten można zastosować tylko do gładkich powierzchni.
Testery elastyczności, tłoczności i udaru
Ostatnim rodzajem testów własności fizycznych powłok opisanym w tym opracowaniu są testy elastyczności, tłoczności i udaru. Służą one do oceny odporności powłoki na pękanie lub odłączenie od podłoża w wyniku deformacji. Test gięcia polega na zginaniu polakierowanej cienkiej metalowej płytki na kształtce. Pozwala on ocenić rozciągliwość oraz przyleganie do podłoża warstwy malarskiej. Firma BYK Gardner oferuje testery elastyczności metodą gięcia na trzpieniach w dwóch wariantach. Pierwszy – tester gięcia na trzpieniu cylindrycznym (według DIN EN ISO 1519) stosowany jest do szybkich i prostych testów elastyczności powłoki malarskiej lub lakierniczej przez gięcie jej na trzpieniu o znanej średnicy, a następnie analizie jej powierzchni, ze szczególnym uwzględnieniem pęknięć, odprysków i innych uszkodzeń. Natomiast drugi – tester gięcia na trzpieniu stożkowym (według ASTM D 522, ASTM D 1737, DIN EN ISO 6860) działa na zasadzie zmiany w sposób ciągły średnicy trzpienia (od 3,2 do 38,1 mm), co powoduje powstanie gradientu napięcia w materiale powłoki i pozwala na dokładne określenie charakterystyki przyczepności.
Kolejnym urządzeniem do badania elastyczności jest tester udarności (test opadającej masy). To urządzenie służy do badania elastyczności przez odporność powłoki na uderzenie. Firma BYK Gardner oferuje szeroką gamę testerów elastyczności metodą udarową do badań zgodnie z normami: DIN EN ISO 627, ASTM D 3281 (zdjęcie numer 6). Testery te stosowane są do dynamicznego badania powłok lakierowych na podłożach metalowych. Zgodnie z normą DIN EN ISO polakierowaną blachę próbną mocuje się za pomocą zacisku na matrycy, by uniknąć uszkodzenia próbki poza testowanym obszarem. Urządzenie pomiarowe składa się z masywnej podstawy z uchwytem rury zrzutowej. Rura ma pionowe wycięcie na całej długości, w którym przesuwa się uchwyt ciężarka udarowego. Ciężarek unoszony jest do wysokości testowej. W podstawie znajduje się gniazdo mocowania matrycy. Ciężarek udarowy zakończony jest stalowym elementem półkulistym. Dodatkowo ciężar udaru można regulować, dobierając odpowiednie ciężarki. Wynikiem testu jest stwierdzenie lub brak widocznego uszkodzenia powłoki.
Do badania elastyczności powłoki wykorzystuje się także test tłoczności. Poprzez określenie deformacji lub rozciągnięcia warstwy test wciskania dostarcza nam także informacji na temat przyczepności powłoki. Testowi można poddawać zarówno powłoki jednowarstwowe, jak i wielowarstwowe. Normy ISO określają metody badania odporności warstwy na pękanie lub/i oddzielanie się od metalowego podłoża poprzez stopniowe odkształcenie poprzez wciskanie.
Głównym elementem testu wciskania jest tłocznik posiadający wypolerowaną i utwardzoną powierzchnię oraz uchwyt na próbkę z pierścieniem zabezpieczającym. Tłocznik wykonany z utwardzanej stali naciska ze stałą prędkością na płytkę testową, tworząc w niej półkulisty odcisk o średnicy ok. 20 mm. Maksymalna głębokość wgłębienia wynosi ok. 14 mm. Opracowując wyniki testu trzeba dokładnie określić głębokość przetłoczenia, przy której powłoka zaczyna pękać. Dlatego test ten najlepiej przeprowadzać obserwując próbkę pod mikroskopem lub szkłem powiększającym. Firma BYK Gardner oferuje dwa rodzaje przyrządów do badania tłoczności: mechaniczny ręczny tester tłoczności oraz elektrohydrauliczny tester tłoczności. Mechaniczny tester tłoczności to urządzenie zaprojektowane do testowania wydłużenia i deformacji w lakierach oraz powłokach ochronnych na podłożach metalowych. Procedura testowa może być przeprowadzona na dwa sposoby: „zdefiniowane wgłębienie” (przechodzi/nie przechodzi) lub „minimalna głębokość wgłębienia powodująca uszkodzenie powłoki”. Natomiast elektrohydrauliczny tester elastyczności metodą tłoczenia został opracowany w celu określania elongacji (wydłużania) i deformacji systemów jedno- i wielowarstwowych na podłożach metalowych. Przyrząd charakteryzuje się napędem elektrohydraulicznym pozwalającym na uzyskanie precyzyjnie kontrolowanej stałej prędkości posuwu tłocznika i wysokiej powtarzalności wyników.
Autoryzowanym dystrybutorem wszystkich opisanych w artykule urządzeń jest firma PTH Eurotom Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie.
Barbara Bidzińska
www.eurotom.pl







