Rys. 1. Zestawienie powłok (B1–B6) i substratów (S1–S6), które zostały wykorzystane w projekcie badawczym. Fot. Fraunhofer IPA
Eliminacja chromu (VI) w podkładach do malowania samolotów
W nowym projekcie badawczym instytutu Fraunhofera IPA, we współpracy z innymi instytutami i przedsiębiorstwami przemysłowymi, bada się nowe podkłady wolne od chromu (VI) pod kątem ich efektywności. Szczególny nacisk kładziony jest na efekt ochrony antykorozyjnej, ale sprawdzane są również podstawowe właściwości, takie jak przyczepność czy odporność chemiczna. Projekt badawczy jest szczególnie aktualny ze względu na ograniczenie stosowania chromianów strontu zgodnie z regulacjami TRGS 602, ponieważ substancje te zostały sklasyfikowane jako substancje CMR (rakotwórcze, mutagenne, działające szkodliwie na rozrodczość). Aby spełnić wymagania norm bezpieczeństwa i ochrony środowiska, podkłady takie do roku 2022 muszą zostać zastąpione przez podkłady alternatywne, niezawierające chromu (VI).
Powyższe regulacje mają wpływ na malowanie m.in. podwozi, osłon podwozi i osi kół do samolotów. Są to elementy wykonane głównie z wysokowytrzymałych stali i z wysokowytrzymałych stopów aluminium. Aby zapewnić dobrą ochronę przed korozją, materiały te są wstępnie obrabiane w sposób wymagany dla danego rodzaju materiału, a następnie powlekane. Stal o wysokiej wytrzymałości jest kadmowana i chromianowana na żółto lub częściowo pokrywana powłoką cynk-nikiel bez zawartości chromu (Cr). Stopy aluminium są anodowane za pomocą procesów z udziałem kwasu chromowego, siarkowego i kwasu winowego lub są chromianowane (związki chromu (VI)).
Wymagania dotyczące materiałów i obróbki wstępnej są określone w różnych standardach lotniczych i normach zakładowych. Struktura powłoki podwozi samolotów na wstępnie obrobionych podłożach metalowych zgodnie z aktualnym stanem techniki składa się z podkładu (primer) i powłoki nawierzchniowej.
Aktualny stan techniki
Materiały powłok podkładowych bazują w większości na spoiwie epoksydowo-aminowym 2K oraz zawierają chromian strontu jako aktywny pigment przeciwkorozyjny. Z jednej strony podkłady te działają jako środek zwiększający przyczepność dla wstępnie obrobionej powierzchni i dla systemu powłoki nawierzchniowej, a z drugiej strony, jako warstwa funkcjonalna są odpowiedzialne za ochronę przed korozją całej konstrukcji. W zależności od dziedziny zastosowania powłoki podkładowe nanosi się metodą natrysku w warstwach o grubości 15–30 μm po wyschnięciu. Farby nawierzchniowe nakłada się na wysuszony podkład. To właśnie podkłady są obecnie przedmiotem badań.
Wybór alternatywnych podkładów
Najpierw wybrano alternatywne, niechromianowane, dostępne w handlu powłoki podkładowe do testowania ich efektywności pod kątem rygorystycznych wymagań w budowaniu samolotów. Nacisk położono na przyjazne dla środowiska systemy malarskie, takie jak materiały na bazie wody lub typu High-Solid na bazie żywicy epoksydowej 2K, których aplikacja jest tania, przyjazna dla środowiska i oszczędzająca energię. Skuteczność tych podkładów w systemie powłokowym została porównana ze stanem rzeczywistym. W tym celu wybrano podłoża stalowe i aluminiowe po ww. obróbkach wstępnych w celu pokrycia możliwie jak największego zakresu podłoży występujących w budowaniu samolotów.
Testy właściwości
Oprócz właściwości technicznych związanych z zastosowaniem płynnych materiałów powlekających zestawionych w tabeli, parametry i zasadnicze możliwości zastosowania wytworzonych z nich powłok podkładowych były początkowo badane bez nałożonej powłoki nawierzchniowej. Nacisk położono na ich właściwości w stanie nieobciążonym, takie jak przyczepność, odporność na zarysowanie, elastyczność, odcień, wytrzymałość na zginanie. Ponadto zbadano odporność termiczną podkładów – na działanie gorąca, zimna i zmian temperatury. W różnych testach dokonano też oceny ich odporności na działanie wilgoci i ochrony przed korozją. Na końcu analizie poddano odporność chemiczną, m.in. na oleje hydrauliczne oraz inne środki smarne. Szczególnie interesującym aspektem była tutaj ochrona przed korozją związana z zastąpieniem pigmentów aktywnych Cr (VI).

Skuteczność powłoki
Testy korozyjne wykazały, że nowe powłoki mają tendencję do bycia nieco bardziej podatnymi na powstawanie pęcherzy i występowanie infiltracji, niż obecne powłoki, przy czym ta tendencja jest w znacznym stopniu zależna od zastosowanego podłoża/zestawu obróbki wstępnej; na przykład zdjęcie nr 2 pokazuje jedną z nowych powłok na podłożach S1 do S6 po 1000 godzinach testu rozpylania solanki.
Wiele testów przyczepności wykazało, że przyczepność niektórych anodowanych, a następnie sprasowanych podłoży aluminiowych jest częściowo niewystarczająca, szczególnie po wystawieniu na działanie wody kondensacyjnej lub innych czynników korozyjnych. Powłoki wykazują bardzo zróżnicowaną skuteczność w zależności od zastosowanej kombinacji wstępnego przygotowania podłoża. Zgodnie z wymaganiami każda wybrana powłoka musi być zbadana na każdego rodzaju podłożu i zestawie wstępnej obróbki.
W następnym etapie projektu musi zostać przetestowana całkowita, kompletna struktura z powłoką nawierzchniową, analogicznie do testów przeprowadzonych na podkładach. Podkłady, które wykazały najlepsze wyniki w badaniach wstępnych, są powlekane różnymi systemami powłok nawierzchniowych. Na tych próbkach określa się właściwości całego systemu, a w szczególności jego przyczepność i właściwości antykorozyjne. Szczególną rolę przypisuje się przyczepności powłoki nawierzchniowej do podkładu, ponieważ ważne jest, aby ją utrzymać w obliczu bardzo wysokich i zmieniających się wymogów środowiskowych. Oprócz dobrej ochrony przed korozją, cała struktura powłoki musi wytrzymywać często ekstremalne wahania temperatury podczas lotu, nie krusząc się przy tym i nie pękając.
Projekt badawczy jest finansowany ze środków wspólnego przedsięwzięcia „Czyste Niebo 2” („Clean sky 2”) w ramach programu badań i innowacji „Horyzont 2020” oraz w ramach unijnej umowy o dotację 807083 CS2-AIR-GAM-2018.
Dr STEFANIE WUNDER
Dr URLICH CHRIST
Tłumaczenie z Besser Lackieren







