• Reklama
    A1 - Kabe 12.02-12.02 Julian

Szukaj

    Reklama
    B1 - IGP 2024 Julian

    Badanie Powłok

    Wydanie nr: 2(100)/2016

    Artykuły branżowe

    Badanie Powłok

    ponad rok temu  15.03.2016, ~ Administrator,   Czas czytania 6 minut

    Fot. 2. Szablon służący, między innymi, do wykonywania siatki nacięć i nacięcia w kształcie „X”.

    Fot. 2. Szablon służący, między innymi, do wykonywania siatki nacięć i nacięcia w kształcie „X”.

    Strona 1 z 2

    W poprzedniej części omówiliśmy zagadnienia związane z badaniem przyczepności metodą odrywową. Pozostały jeszcze dwie metody, siatka nacięć i nacięcie w kształcie „X”.

    Siatka nacięć

    Badanie metodą siatki nacięć nie służy obecnie do badania przyczepności, a jedynie do badania odporności powłoki na oderwanie od podłoża lub poprzedniej warstwy. Historycznie w polskiej normie PN-80/C81531 badanie to nazywało się „Określenie przyczepności powłok do podłoża oraz przyczepności międzywarstwowej”, stąd często nadal określane jako „badanie przyczepności metodą siatki nacięć”, mimo że jest to uproszczenie. Przyczepność może oczywiście być badana pomiędzy podłożem i pierwszą warstwą oraz pomiędzy kolejnymi warstwami, ale przy badaniu odrywowym często dochodzi do zerwań wewnątrz jednej z warstw. Jest to oderwanie kohezyjne, którego nie ujawnia badanie metodą siatki nacięć. W pierwszym wydaniu normy PN-53/C81531 pochodzącej z 1953 r. zalecano nacięcia wykonywane równolegle nożem pojedynczym, a kolejną serię nacięć pod kątem 45° do pierwszej serii. Ocena polegała wyłącznie na sprawdzeniu ile powstałych w wyniku cięcia rąbów uległo odwarstwieniu. Norma nie stawiała żadnych ograniczeń dotyczących grubości powłoki. Obecnie obowiązująca norma PN-EN ISO 2409:2013-06 - wersja polska „Farby i lakiery - Badanie metodą siatki nacięć” dokładnie opisuje metodykę badania i wszystkie ograniczenia stawiane przez tę metodę.

    Badanie polega na rozcięciu powłoki malarskiej nożem wieloostrzowym (fot. 1), w dwóch kierunkach będących w stosunku do siebie pod kątem prostym (90°). W przypadku powłok o grubości przekraczającej 120 µm, powłok twardych, uniemożliwiających docięcie do podłoża lub powłok na miękkim podłożu norma zaleca wykonywanie po 6 równoległych cięć pojedynczych w każdym kierunku. Do wykonywania pojedynczych nacięć równoległych można posłużyć się specjalnym szablonem (fot. 2).
    Nacięcia wykonuje się w odstępach 1, 2 lub 3 mm. Odstępy te zależą od grubości powłoki i rodzaju podłoża (tab. 1).
    Metody nie stosuje się do powłok grubszych niż 250 µm!
    W uproszczeniu badanie przeprowadza się następująco:

    • wykonuje się po sześć nacięć w odstępach podanych w tabeli w kierunkach prostopadłych, tak aby powstała siatka (fot. 1);
    • omiata się powierzchnię pędzelkiem lub szczoteczką, aby usunąć powstały przy cięciu pył;
    • nakleja się taśmę samoprzylepną o szerokości 50 mm i znormalizowanej sile odrywu (kleju);
    • po zerwaniu taśmy, pod odpowiednim kątem, ocenia się wygląd siatki zgodnie z 6 wzorcami zamieszczonymi w normie i opisanymi symbolami od 0 do 5, gdzie 0 oznacza brak jakichkolwiek śladów poza śladami noży, a 5 prawie całkowite lub całkowite odwarstwienie powłoki (tabela 2).

    Metoda nacięcia w kształcie „X”

    Metoda jest właściwie kopią badania opisanego w amerykańskiej normie ASTM D 3359 przeniesionego do ISO normą ISO 16276-2 (PN ISO 1676-2). Różnica, która może być przyczyną nieporozumień, polega na odwróceniu numeracji w stosunku do normy ASTM, w której stopień 0 oznaczał brak przyczepności, a w normie ISO zachowano analogiczny układ jak w siatce nacięć, tj. stopień 0 oznacza bardzo dobrą przyczepność (brak złuszczenia).

    Metoda nacięcia w kształcie X, zwanego też nacięciem „krzyżem Świętego Andrzeja” jest bardzo przydatna w warunkach terenowych, nawet jeżeli nie dysponujemy jakimikolwiek specjalistycznymi przyrządami. Do jej przeprowadzenia wystarcza zwykły nóż typu „tapeciak” i jakiś liniał lub kawałek blachy o prostej krawędzi. Wykonuje się dwa nacięcia pod kątem od 30 do 45°. Tu również zaleca się omiecenie miejsca przecięcia, naklejenie i oderwanie taśmy jak przy siatce nacięć. Ocenę przeprowadza się w oparciu o załączone w normie wzorce rysunkowe.
    W tabeli 2 zamieszczono zdjęcia najbardziej zbliżone do stopni opisanych w normach PN-EN ISO 2409 i PN-EN ISO 16276-2. Mają one charakter poglądowy, natomiast do rzeczywistej oceny bezwzględnie należy posługiwać się wzorami rysunkowymi zawartymi w normach.
    Wszystkie trzy metody badań wymagają odpowiedniego wysezonowania powłok przed wykonaniem próby. Czasami przy badaniu metodą siatki nacięć błędnie jest interpretowany zapis, że próbki przed badaniem powinny być kondycjonowane przez 16 godzin. Chodzi tu o ustabilizowanie warunków termiczno-wilgotnościowych, a nie czas suszenia i utwardzania powłoki! Czas suszenia i utwardzania powinien wynikać z zaleceń producenta, a jeżeli tych zaleceń nie znamy, to powinien wynosić co najmniej 10 dni przy temperaturze podłoża wynoszącej co najmniej 15°C.
    Jak już wiemy, wszystkie trzy metody powodują lokalne uszkodzenie powłok i należy je stosować „oszczędnie”. Kiedyś spotkałem inspektora, który na dobrze pomalowanej konstrukcji wykonywał nacięcia nożem Petersa (siatka nacięć) mniej więcej metr od poprzedniej próby. Był to system DUPLEX, a więc ocynk i powłoka malarska, a inspektor był na tyle silny, że rozcinał nie tylko powłoki malarskie, ale i warstwę cynku. Takie uszkodzenia jest bardzo trudno naprawić tak, żeby zabezpieczenie było choć w przybliżeniu równie skuteczne jak przed badaniem, dlatego warto tego typu badania prowadzić „wprawną ręką”, a ich ilość ograniczać do niezbędnego minimum. Najlepiej jednak jest ustalić, że badania niszczące będą wykonywane na wspomnianych już „świadkach”, a tylko w uzasadnionych i naprawdę przemyślanych sytuacjach bezpośrednio na konstrukcji. Wspomniane normy określają minimalną zalecaną liczbę pomiarów (tabela 3).
    Na zakończenie kilka uwag:

    • metody przy pomocy nacięć mierzą naprężenia ścinające, a metoda odrywowa naprężenia rozciągające;
    • na tej samej powłoce badania wykonane metodą siatki nacięć lub nacięciem w kształcie „X” mogą dać wynik zadowalający, np. 0 lub 1, a badanie metodą odrywową może wyjść słabo, poniżej 5 MPa lub odwrotnie, dlatego warto, tam gdzie można, zastosować metodę odrywową i nacięciową;
    • z reguły powłoki elastyczne dają lepsze wyniki metodami nacięciowymi niż odrywowymi; wyjątek może stanowić badanie odrywowe na wiotkim podłożu (blachy o grubościach poniżej 10 mm);
    • powłoki „twarde” z reguły są na tyle kruche, że uzyskujemy słabe wyniki przy nacięciach, a dobre przy metodzie odrywowej;
    • przy badaniach przyczepności, szczególnie na otwartej przestrzeni, należy pamiętać i podać w opisie dodatkowe informacje:
    • rodzaj podłoża (stal, stal ocynkowana, aluminium);
    • grubość podłoża;
    • rodzaj powłok, o ile jest znany;
    • grubość powłok w miejscu badania;
    • warunki termiczno-wilgotnościowe w trakcie badania i w okresie poprzedzającym badanie, najlepiej z ostatnich 24 godzin.
    • jeden z niewielu przypadków, w którym warto jest wykonać większą ilość badań przyczepności, to taki, gdzie musimy na konstrukcji znaleźć elementy wykonane wadliwie, np. wykonawca na części konstrukcji „uprościł” przygotowanie podłoża zastępując obróbkę strumieniowo-ścierną przygotowaniem mechanicznym lub zastąpił wybrany system malarski innym tańszym i o słabszych parametrach, co się niestety zdarza.

    GALERIA ZDJĘĆ

    Fot. 1. Siatka nacięć wykonana nożem wieloostrzowym.
    Tabela 1.
    Tabela 2.
    Tabela 3.