Polowe stanowisko do badania grubości powłoki na nierównym podłożu mineralnym. 1 – badana próbka; 2 – folia wzorcowa (w tym przypadku na potrzeby zdjęcia umieszczona obok); 3 – mikroskop; 4 – komputer przenośny; 5 – mikroskopowy obraz powłoki.
Pomiary grubości powłok malarskich na trudnych i nietypowych podłożach
Pomiar grubości powłok malarskich jest jednym z podstawowych elementów kontroli jakości zabezpieczeń powierzchni z użyciem farb. Najczęściej pomiary wykonuje się na powierzchniach metalowych. Podłożem, na którym najłatwiej ocenić grubość powłoki, jest stal węglowa, ze względu na stosunkowo dużą ilość dostępnych metod pomiarowych, a także dostępność przyrządów wykorzystujących te metody.
Powszechnie do pomiaru grubości suchej warstwy farby wykorzystywane są własności magnetyczne stali węglowych. Mimo że różne gatunki stali węglowych mogą się nieco różnić parametrami magnetycznymi, to różnice te z reguły nie wpływają zbyt znacząco na wyniki pomiarów, nawet jeżeli przyrząd skalibrowany jest na tzw. ustawienia fabryczne. Oczywiście kalibracja jest obowiązkową czynnością poprzedzającą pomiary, ale bywają sytuacje szczególne, np. uszkodzenie albo brak odpowiedniej grubości folii lub wzorców kalibracyjnych i wówczas, jeżeli powłoki mają grubości w przedziale 100–350 µm, przechodząc na ustawienia fabryczne ryzykujemy stosunkowo niewielkim błędem (z mojego doświadczenia od 2 do 8%).
Nieco trudniej jest z pomiarami na tzw. stalach szlachetnych oraz metalach nieżelaznych. Tu zawsze musimy sporo uwagi poświęcić kalibracji. Musimy też pamiętać, że najczęściej stosowane przyrządy wykorzystujące prądy wirowe są bardzo podatne na wszelkie zakłócenia spowodowane kształtem mierzonej powierzchni oraz bliskością elementów o własnościach ferromagnetycznych.
Zacznijmy od przeglądu dostępnych normowych metod pomiarowych.1 Opisane zostały one w normie PN-EN ISO 2808/2008. Norma definiuje grubość powłoki jako odległość pomiędzy powierzchnią powłoki a powierzchnią podłoża. Zastrzega jednak, że w praktyce nie ma idealnie gładkiej powłoki ani gładkiego podłoża, co w znaczący sposób wpływa na wyniki pomiarów. W przypadku pomiarów wykorzystujących to samo zjawisko fizyczne, ale różne przyrządy, metody zostały podzielone na podgrupy oznaczone literami A, B, C i D. Norma składa się z trzech głównych działów opisujących oznaczanie grubości mokrej powłoki, oznaczanie grubości powłoki suchej i oznaczanie grubości nieusieciowanych farb proszkowych. I. Oznaczanie grubości mokrej powłoki
- Metody mechaniczne:
- Metoda 1 A – Przyrząd grzebieniowy
- Metoda 1 B – Przyrząd krążkowy
- Metoda 1 C – Przyrząd tarczowy
- Metoda grawimetryczna:
- Metoda 2 – Na podstawie różnicy mas
- Metoda fototermiczna:
- Metoda 3 – Oznaczanie z wykorzystaniem właściwości termicznych
II. Oznaczanie grubości suchej powłoki
- Metody mechaniczne:
- Metoda 4A – Na podstawie różnicy grubości
- Metoda 4B – Głębokościomierz
- Metoda 4C – Skanowanie profilu powierzchni
- Metoda grawimetryczna:
- Metoda 5 – Na podstawie różnicy mas
- Metody optyczne:
- Metoda 6A – Przekrój poprzeczny
- Metoda 6B – Nacięcie klinowe
- Metody magnetyczne:
- Metoda 7A – Magnetyczny przyrząd zdejmowany
- Metoda 7B – Przyrząd wykorzystujący strumień magnetyczny
- Metoda 7C – Przyrząd wykorzystujący indukcję magnetyczną
- Metoda 7 D – Przyrząd wykorzystujący prądy wirowe
- Metoda radiologiczna:
- Metoda 8 – Metoda wstecznego rozpraszania promieniowania β
- Metoda fototermiczna:
- Metoda 9 – Oznaczanie z wykorzystaniem właściwości termicznych
- Metoda akustyczna:
- Metoda 10 – Grubościomierz ultradźwiękowy
III. Oznaczanie grubości nieusieciowanych farb proszkowych
- Metoda grawimetryczna:
- Metoda 11 – Na podstawie różnicy mas
- Metody magnetyczne:
- Metoda 12A – Przyrząd wykorzystujący indukcję magnetyczną
- Metoda 12B – Przyrząd wykorzystujący prądy wirowe
- Metoda fototermiczna:
- Metoda 13 – Oznaczanie z wykorzystaniem właściwości termicznych
Niektóre z wymienionych metod opisane są dokładniej w osobnych normach, np. ISO 1463. Większość sposobów pomiaru ma głównie zastosowanie laboratoryjne, ale część z nich nadaje się do warunków polowych i warsztatowych. Natomiast tylko kilka można wykorzystać do pomiarów na podłożach niemetalowych i podłożach o bardzo rozwiniętej powierzchni. Podstawowym ograniczeniem przeważającej większości opisanych w normie PN-EN ISO 2808 metod jest to, że przynajmniej jedna ze stycznych do powierzchni na odcinku pomiarowym powinna być linią prostą (rys. 1). W przypadku stali węglowych istnieją metody kalibracji przyrządów opartych na metodzie 7 na powierzchniach rozwiniętych, np. o profilu grubszym od gruboziarnistego, choć zastrzeżono, że wynik pojedynczego pomiaru jest niepewny (PN-EN ISO 19840/2009). Nawet w przypadku typowych stalowych elementów konstrukcyjnych wykonanych np. z dwuteowników zaleca się zwrócenie szczególnej uwagi na pomiary wykonane przyrządami wykorzystującymi metody magnetyczne bliżej niż 15 mm od krawędzi, otworów i spawów, bo w tych miejscach ze względu na zaburzenia magnetyczne mogą pojawiać się błędy. W przypadku stali szlachetnych, metali kolorowych, a szczególnie podłoży niemetalowych, pomiar grubości na „podłożu rozwiniętym” jest szczególnie trudny i obarczony znacznym ryzykiem błędu. Największe problemy przy pomiarze grubości powłok stwarzają rozwinięte powierzchnie niemetalowe (drewno, podłoża mineralne).







