Badania przyczepności powłok lakierowych
W praktyce przemysłowej badania przyczepności wykorzystywane są w dwóch obszarach. Pierwszym są próby odbiorcze wykonywane po wymalowaniu i odczekaniu do pełnego utwardzenia powłoki lakierowej. Dokładna ocena stanu powłok malarskich jest przeprowadzana w celu kontroli jakości powłoki lakierowej oraz zgodności z wymaganiami podanymi w specyfikacji. Kontrola jakości systemów ochronnych na ogół ogranicza się do pomiaru grubości i oceny wizualnej. Jednak przy większych zleceniach zamawiający wymaga oceny przyczepności powłok.
Badania adhezji powłok mają charakter niszczący powłokę ochronną, dlatego należy je stosować jedynie w przypadkach, kiedy jakość powłoki budzi uzasadnione podejrzenia. Można również wykorzystać malowanie próbek kontrolnych, odzwierciedlających warunki procesu aplikacji, na których po utwardzeniu można oceniać przyczepność.
Do badania przyczepności można zastosować następujące metody:
- Metodę siatki nacięć oraz nacięć krzyżowych
- Metodę odrywową
Metoda siatki nacięć (cross-hatch test) może być stosowana do oceny przyczepności systemów ochronnych o maksymalnej grubości 250 μm. Aby prawidłowo naciąć powłokę do podłoża, musi być ona elastyczna i niezbyt twarda. Ocenę należy przeprowadzić zgodnie z normami ISO 2409 [6]. Powłokę nacina się za pomocą noża z pojedynczym ostrzem o kącie 20° do 30° lub noża Petersa, który posiada sześć równolegle umocowanych ostrzy rozmieszczonych w odstępach 1 lub 2 mm. Metoda siatki nacięć polega na nacięciu do podłoża dwoma cięciami, pod kątem 90°. Dla oceny przyczepności powłoki lakierowej do podłoża należy wykonać co najmniej trzy siatki nacięć. Jeżeli różnice w wyglądzie nacięcia przekraczają jedną klasę wg tab. 2, wówczas należy badanie powtórzyć. Po nacięciu - powłoki miękkie przed oceną należy zmieść miękką szczotką. Na powłokach twardych należy zastosować taśmę adhezyjną. Należy ją ułożyć równolegle do jednego cięcia i po 5 minutach ostrożnie i delikatnie ściągnąć z miejsca badania. Przykład badań przyczepności metodą siatki nacięć przedstawiono na rys. 1. Powłoka lakierowa na półce słupa posiada bardzo dobrą przyczepność, a na stopie i wzmocnieniu odwarstwia się samoistnie od podłoża. Wynik badania jest w tym przypadku porównawczy oparty o skalę zamieszczoną w normie ISO 2409. Krawędzie nacięć są gładkie, żaden z kwadrat powłoki z siatki nacięć nie został oderwany (tab. 2).
Inną metodą badania przyczepności jest metoda odrywowa (pull-off test). Można ją stosować w przypadkach systemów ochronnych o dowolnej grubości, szczególnie w przypadku stosowania farb epoksydowych czy poliuretanowych, ze względu na ich twardość i brak elastyczności. Badanie przyczepności wykonuje się wg ISO 4624 [7] i ISO 16276-1 [8] a wynikiem badania jest minimalne naprężenie rozciągające, przy którym występuje oderwanie najsłabszej powierzchni granicznej (oderwanie adhezyjne) lub najsłabszego składnika badanego powłoki (oderwanie kohezyjne). Często w praktyce występują oba przypadki odrywania. W przypadku podawania wyniku w protokole należy wtedy, oprócz wartości naprężenia rozciągającego, przy którym wystąpiło oderwanie stempla, podać również procentowy udział powierzchni odrywanej adhezyjnie i kohezyjnie. Przykład zastosowania metody odrywowej przedstawiono na rys. 2. Badanie polega na przyklejeniu do badanej powłoki stempli pomiarowych, a następnie oderwaniu ich za pomocą odpowiedniej zrywarki. Metoda wymaga dużej wprawy oraz ścisłego przestrzegania procedury pomiaru. Dla przedstawionej powłoki poliuretanowej wartość średnia naprężenia rozciągającego prowadzącego do oderwania powłoki wynosiła 10,72 MPa, co jest wartością dobrą w porównaniu z innymi rodzajami wyrobów lakierowych.
Podsumowanie
Właściwa przyczepność jest wynikiem zastosowania odpowiednich wyrobów lakierowych, ale również zachowania odpowiednich procedur malowania przez pracowników lakierni. Nie powinno się także zapominać o właściwościach podłoża ocynkowanego ogniowo, tak istotnego w przypadku systemów duplex. Na przyczepność farb wpływają skład chemiczny (gatunek stali), parametry cynkowania ogniowego, właściwości powierzchniowe powłoki cynkowej determinowane jej sezonowaniem i zastosowanym przygotowaniem powierzchni. Świadomość złożoności powyższych zagadnień pozwala na kontrolę całego procesu wytwarzania systemu duplex oraz wytwarzanie zabezpieczeń korozyjnych o wysokiej jakości.
Przyczepność powłoki lakierowej należy badać wówczas, jeżeli istnieją uzasadnione przesłanki, że system ochronny posiada niewystarczającą adhezję do podłoża, gdyż testy należą do badań niszczących powłokę. To samo odnosi się do systemu ochronnego pod koniec okresu gwarancyjnego. Badanie przyczepności jest konieczne przy ocenie pokrycia przed jego renowacją. Wyniki badań przyczepności przedstawiane są w protokołach porównawczo wg skali opisowo ujętej w przytoczonych normach ISO lub w postaci wielkości fizycznej jaką jest średnie naprężenie rozciągające przy oderwaniu adhezyjnym lub kohezyjnym. W zależności od potrzeb można zdecydować, która metoda oceny przyczepności jest bardziej wiarygodna i pozwoli na łatwe i precyzyjne określenie tej ważnej właściwości systemów ochronnych.







