• Reklama
    A1 - Kabe 12.02-12.02 Julian

Szukaj

    ReklamaB1 - EcoLine 04.2021-12.2025 Bogumiła

    Badanie Powłok

    Wydanie nr: 2(88)/2014

    Artykuły branżowe

    Badanie Powłok

    ponad rok temu  20.03.2014, ~ Administrator,   Czas czytania 19 minut

    Oznaczenie stopnia roztarcia emalii ftalowej za pomocą grindometru wg BN-64/6110-09.

    Oznaczenie stopnia roztarcia emalii ftalowej za pomocą grindometru wg BN-64/6110-09.

    Strona 4 z 5


    Rys. 1. Schemat błędnego odczytu wg PN-EN ISO 1524:2002.

    Błędy w oznaczaniu stopnia roztarcia

    Stopień roztarcia wyrobów malarskich oznaczany jest według PN-EN ISO 1524:2002 „Farby, lakiery i farby graficzne. Oznaczania stopnia roztarcia”. Metoda ta jednak nie pozwala na właściwe ocenienie stopnia roztarcia pigmentów i napełniaczy z powodu błędnego sposobu odczytu z grindometru. 
    Pomiar stopnia roztarcia za pomocą grindometru polega na umieszczeniu kilku mililitrów badanego wyrobu malarskiego w ścieżce grindometru (w najgłębszym miejscu), przesunięciu zgarniaka trzymanego oburącz w kierunku najpłytszego rowka i dokonaniu obserwacji, najszybciej jak to możliwe, od zakończenia rozprowadzania próbki. Zgodnie z PN-EN ISO 1524:2002 obserwuje się skupiska cząstek, szczególnie pasmo poprzeczne rowka o szerokości 3 mm, w którym zawarte jest 5-10 cząstek. 

    Grindometr to blok z hartowanej stali o wymiarach około 175 x 65 x 13 mm. Górna powierzchnia przyrządu jest szlifowana płasko i zawiera jeden lub dwa rowki, których głębokość zmienia się płynnie w zakresie od np. 100 µm do 0 µm. Na bocznej ściance przyrządu umieszczone jest cechowanie wskazujące stopniowo głębność rowka, np. co 10 µm. Do przyrządu jest dołączony odpowiednio wykonany zgarniak (tzw. nóż zgarniający), którym badany wyrób malarski rozprowadza się w rowkach. Pigmenty i napełniacze, które przy pewnej wartości zaczynają się ukazywać w postaci skupisk wcale nie mają rozmiaru określonego głębokością rowka grindometru. Skupiska ukazujące się w rowkach są w całej jego długości, nawet w największej głębokości, tyle że są one niewidoczne. Ukazują się np. przy głębokości 50 µm i widać je aż do np. 20 µm. Od 20 µm do 0 µm nóż (zgarniak) zaczyna ziarenka posuwać, a te tworzą charakterystyczne rysy w rowkach. To właśnie miejsce powstawania charakterystycznych rys jest głębokością rowka, które są odpowiadające stopniu roztarcia. Nóż przesuwając się nad skupiskami nie zahacza o nie, dopiero w pewnym miejscu to zahaczanie następuje. Jest to miejsce, gdzie rozmiar ziarna jest równy głębokości rowka lub minimalnie większy. Stąd błędnie można odczytać wskazania grindometru jak na zdj. 6, gdzie skupiska cząstek pigmentów pokazują się już przy 40 µm, a dopiero przy 30 µm powstają zarysowania (rys. 1). Stąd w laboratorium Spektrochemu do oceny stopnia roztarcia stosuje się metodę badawczą z 1964 roku opisaną w BN-64/6110-09, której odczyt polega na obserwacji miejsc pojawienia się co najmniej trzech rys spowodowanych przesuwaniem się ziaren pigmentów i napełniaczy. Odczyt w tej metodzie trzeba wykonywać bardzo sprawnie i szybko, szczególnie przy pomiarach stopnia roztarcia wyrobów malarskich o bardzo dobrej rozlewności, gdyż rysy mogą bardzo szybko zalewać się i utrudniać odczyt. 
    Odporność powłok malarskich na działanie światła

    We wszystkich broszurach, a nawet literaturze zagranicznej, spotkać można wyniki badań w aparatach do tzw. sztucznej pogody. Metody polegają na naświetlaniu lampami ksenonowymi lub świetlówkami fluorescencyjnymi, gdzie dodatkowym czynnikiem jest wilgotność, natryskiwanie wody itp. Metody badawcze opisujące te badania zostały ujęte w normach PN-EN ISO 11507:2008 „Farby i lakiery. Ekspozycja powłok na sztuczne warunki atmosferyczne. Ekspozycja na promieniowanie lamp fluorescencyjnych UV i wodę” oraz PN-91/C-81548 „Wyroby lakierowe. Przyspieszone działanie odporności powłok na działanie czynników atmosferycznych (aparaty z lampami ksenonowymi)”. 
    Użytkownicy aparatów pracujących zgodnie z powyższymi metodami chwalą się wieloma tysiącami godzin ekspozycji w tych aparatach, co świadczy o wysokiej odporności powłok na warunki atmosferyczne. Nic bardziej mylnego. Aparaty te mają tak słabe lampy, których promieniowanie jest zbliżone do promieniowania słonecznego, do tego często z filtrowanym światłem widzialnym, przez co na powłokę świeci tylko część światła, do tego ultrafioletowego, którego do ziemi dociera znikoma ilość. Aparat z lampami ksenonowymi (ksenotest) znajduje się także na wyposażeniu Spektrochemu. Zakupiony został po to, aby wykonywać w nim badania przyspieszone, jednakże okazało się, że powłoki wystawione za okno szybciej zmieniły odcień barwy niż po 4000 godzin w aparacie. Stoi on nieużywany w laboratorium, gdyż nie spełnia swojego zadania. Wnioski potwierdzone zostały licznymi badaniami, gdzie powłoki wystawione na ekspozycję na naturalne warunki atmosferyczne, szczególnie światło słoneczne, wykazywały zmiany po kilku miesiącach, podczas gdy po kilku tysiącach godzin w aparacie ksenotest żadnych zmian nie można było zauważyć nawet przez pomiary spektrofotometryczne. 

    W laboratorium Spektrochemu stosujemy od wielu lat starą metodę badawczą opisaną w BN-71/6110-33 „Wyroby lakierowe. Określanie odporności powłok lakierowych na działanie światła”. Polega ona na naświetlaniu powłok lampą kwarcową rtęciową o mocy ca. 400 W, przy czym odległość powłok od żarnika lampy wynosi 40 cm. Lampa emituje promieniowanie widzialne, częściowo ultrafioletowe (niewielki zakres) oraz promieniowanie podczerwone. Zmiany w powłokach nieodpornych na działanie światła są widoczne już po kilku godzinach ekspozycji. Zaznaczyć należy, że tego typu metody badawcze nie służą odwzorowywaniu warunków atmosferycznych, czy też, jak niektórzy błędnie uważają, interpretowaniu liczby godzin pod lampą w odniesieniu do liczby lat w warunkach rzeczywistych. Badania laboratoryjne służą ocenie pewnych tendencji powłok do zachowania się pod wpływem światła, a nie do umieszczania ich w „wehikułach czasu”, które odwzorowują naturalne warunki atmosferyczne. 
    Najbardziej niszczącym czynnikiem jest temperatura. Zmiany w powłokach w postaci spękań, złuszczeń, a także pod względem barwnym (białość, zażółcenie) spowodowane są głównie przez temperaturę (promieniowanie podczerwone). Każde podniesienie temperatury o 10°C powoduje dwukrotne przyspieszenie zmian zachodzących w powłoce, czego dowodem są żółknące emalie do kaloryferów (niemające w zasadzie prawie wcale bezpośredniego dostępu do światła słonecznego). 

    GALERIA ZDJĘĆ

    Zdj. 1. Układ pomiarowy z dyskami wg PN-ISO 2555:1999 (niemający nic wspólnego z pomiarami lepkości).
    Zdj. 2. Schemat układu pomiarowego dwóch cylindrów współosiowych (właściwy układ pomiarowy lepkości).
    Zdj. 3. Reometr z cylindrami współosiowymi (po lewej) i termostat (po prawej) w laboratorium Spektrochemu.
    Zdj. 4. Kubek standardowy z dnem stożkowym typ A zgodnie z PN-C-81701:1997.
    Zdj. 5. Po prawej – kubek Forda (ASTM D 1200). Po lewej – kubek typ A (PN-C-81701:1997).
    Zdj. 6. Oznaczenie stopnia roztarcia emalii ftalowej za pomocą grindometru wg BN-64/6110-09.