Indywidualna działalność gospodarcza czy może jednak spółka? Część 2
Prowadzenie swojej firmy stanowi wyzwanie nie tylko dla początkującego przedsiębiorcy, ale również dla osoby, która siedzi w biznesie od lat. Różnorodność form prawnych proponowanych przez ustawodawcę niejednokrotnie może przyprawić o ból głowy, przede wszystkim zaś z uwagi na stopień ich skomplikowania. Warto jednak w pierwszej kolejności zastanowić się nad ewentualnymi konsekwencjami wyboru jednej z nich.
W tej części skupimy się na spółkach osobowych, przedstawiając najważniejsze aspekty prowadzenia swojego przedsiębiorstwa w formie spółki jawnej. Na początku wyjaśnijmy jednak dokładniej, czym są spółki osobowe.
Spółki osobowe
Sposób organizacji i funkcjonowania spółek osobowych reguluje kodeks spółek handlowych (k.s.h.). Do spółek osobowych zalicza się spółkę jawną, spółkę partnerską, spółkę komandytową oraz spółkę komandytowo-akcyjną. Są one tzw. ułomnymi osobami prawnymi, czyli jednostkami organizacyjnymi nieposiadającymi osobowości prawnej, którym przyznana została zdolność prawna. Zgodnie z art. 331 § 1 k.c. do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych. Z kolei w myśl przepisów k.s.h. spółka osobowa może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. W dużym uproszczeniu oznacza to co do zasady, że to spółka – a nie wspólnicy osobiście – występować będzie jako strona zarówno w obrocie gospodarczym, jak i prawnym. Od indywidualnej działalności gospodarczej, czy też osób prowadzących wspólnie działalność gospodarczą jako spółka cywilna, spółki osobowe różnią się także większym stopniem złożoności nie tylko przy ich zawiązywaniu, ale też prowadzeniu.
Warto podkreślić, że spółki osobowe nie posiadają osobowości prawnej. W związku z tym to wspólnicy spółek osobowych odprowadzają podatek dochodowy (w zależności, czy są osobami fizycznymi – PIT, czy osobami prawnymi – CIT). Natomiast spółki osobowe są m.in. podatnikami VAT, akcyzy, opłacają podatki i opłaty lokalne, także podatek od czynności cywilnoprawnych.
Przyjrzyjmy się zatem w ogólnym zarysie cechom spółek osobowych prowadzonych w formie spółki jawnej, która stanowi swoisty „pierwowzór konstrukcyjny dla innych typów spółek osobowych”.
Spółka jawna
Spółka jawna jest rozwiązaniem, które sprawdzi się u małych i średnich przedsiębiorców działających na rynku o niewielkim stopniu ryzyka. Z prowadzeniem spółki jawnej wiążą się przede wszystkim niższe koszty funkcjonowania, niż w bardziej zróżnicowanym prawnie podmiocie, jakim jest np. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.
Firma spółki jawnej (tzn. powszechnie jej nazwa) powinna zawierać nazwisko przynajmniej jednego wspólnika, który jest osobą fizyczną, albo firmę, jeżeli wspólnik jest osobą prawną, a także oznaczenie „spółka jawna” lub „sp. j.”
Przy wyborze tej formy prawnej należy pamiętać, że każdy ze wspólników odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Jednak zobowiązania spółki jawnej realizowane są w pierwszej kolejności z jej majątku. Ewentualny wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna, ale nie stanowi to przeszkody do wniesienia przez niego powództwa przeciwko wspólnikowi, zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.
Niekwestionowaną zaletą prowadzenia działalności w formie spółki jawnej jest brak wymogu minimalnej wysokości kapitału zakładowego. Wspólnicy mają równe prawo do udziału w zyskach i stratach, bez względu na rodzaj i wartość wkładu, do których wniesienia są zobowiązani. Zgodnie z k.s.h. wspólnik może żądać podziału i wypłaty całości zysku z końcem każdego roku obrotowego. Ma on również prawo żądać corocznie wypłacenia odsetek w wysokości 5% od swojego udziału kapitałowego nawet w sytuacji, kiedy spółka poniosła stratę.
Zasadą jest, że każdy ze wspólników ma prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki (tj. dotyczących jej stosunków wewnętrznych). Każdy z nich ma również prawo reprezentować spółkę jawną „na zewnątrz”, tj. wobec osób trzecich, chyba że umowa inaczej to uregulowała.
Istotną informacją jest również to, że księgowość może być prowadzona w formie uproszczonej, jeżeli wspólnikami spółki jawnej są osoby fizyczne, a w minionym roku przychody nie przekroczyły kwoty 2 000 000 euro. W pozostałych wypadkach wymagane jest prowadzenie księgowości pełnej. Z kolei sama spółka jawna nie jest podatnikiem – podatnikami są tylko jej wspólnicy (płacą odpowiednio podatek dochodowy od osób fizycznych PIT, proporcjonalny do przychodów lub liniowy, albo podatek dochodowy od osób prawnych CIT).
Powyższa charakterystyka spółki jawnej przedstawia jedynie najistotniejsze zagadnienia dotyczące jej powstania i funkcjonowania. Przy rozważaniu jednej z wymienionych form prawnych prowadzonej działalności warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ może to uchronić przedsiębiorcę przed ewentualnymi negatywnymi konsekwencjami nieodpowiedniego wyboru.






