Powłoka konwersyjna otrzymana z pasywacji fluorkowej suszona w standardowych warunkach (F:Std) i wygrzewana w wysokiej temperaturze (F:HT)
Wyniki i dyskusja
- Mechanizm powstawania chromu sześciowartościowego w powłokach konwersyjnych opartych na chromie trójwartościowym
Powłoki konwersyjne chromowe zawierają polinuklearne tlenki lub wodorotlenki chromu (III)10. Jak dotąd mechanizm utleniania chromu trójwartościowego w powłokach konwersyjnych nie jest do końca wyjaśniony. Mało prawdopodobne wydaje się bezpośrednie utlenianie rozpuszczonym tlenem, ponieważ reakcja przebiega zbyt wolno11. Niemniej jednak tlen jest najpowszechniej występującym utleniaczem. Wroblowa i wsp.12 zaproponowali alternatywne źródło silnego utleniacza. Zbadali powłoki cynkowe i odkryli, że w środowisku alkalicznym tlen jest redukowany przez rozpuszczony cynk. W tej reakcji powstaje nadtlenek wodoru, jak pokazano na równaniu 1.
Zn + O2 + H2O → Zn2+ + HO2– + OH– (1)
Nadtlenek wodoru jest silniejszym utleniaczem niż tlen (1,76 V vs 1,23 V) i w związku z tym przypuszcza się, że częściowa konwersja Cr(OH)3 do chromianu obejmuje następujący etap (równanie 2).2 Cr(OH)3 + 3H2O2 + 4 OH– → 2 CrO42– + 8 H2O (2)
- Wpływ związków kompleksujących
Związki kompleksujące odgrywają kluczową rolę przy tworzeniu warstwy konwersyjnej. Przez chelatowanie chromu i kobaltu tworzą kompleksy rozpuszczalne w różnych zakresach pH. Chrom pozostaje rozpuszczony w roztworze, a następnie w alkalicznym środowisku w pobliżu powłoki cynkowej wytrąca się w postaci tlenku lub wodorotlenku chromu, tworząc warstwę konwersyjną. Związki kompleksujące przyspieszają również przyrastanie powłoki konwersyjnej i tym samym podnoszą odporność korozyjną13. Mogą również wpływać na proces tworzenia chromu (VI) w powłoce. Przygotowano dwa modelowe roztwory pasywacji o takiej samej zawartości chromu i związków kompleksujących, jeden oparty na organicznym ligandzie, drugi na fluorkach. Wyniki analizy chromu (VI) przedstawiono na rys. 1.

Wykres pokazuje, że stężenie chromu (VI) w próbkach wzrasta w czasie przechowywania. Zawartość chromu (VI) w powłokach uzyskanych z roztworów opartych na organicznym ligandzie wyniosła 0,055 µg/cm2 już po jednym dniu przechowywania i drastycznie wzrosła do 0,141 µg/cm² po 30 dniach. Badanie wykazało również, że rodzaj związku kompleksującego ma wpływ na tworzenie chromu (VI). W porównaniu z pasywacjami opartymi na organicznym ligandzie pasywacje oparte na fluorkach wytwarzają powłoki konwersyjne, w których powstawanie chromu (VI) przebiega wolniej. W czasie trwania badania zawartość chromu (VI) osiągnęła wartość 0,024 µg/cm², nie przekraczając dopuszczalnego limitu 0,100 µg/cm².

Rys. 2. Widmo EDS powłoki konwersyjnej otrzymanej z pasywacji opartej na fluorkach. Obraz potwierdza obecność chromu i fluorków w powłoce.
Rys. 3. Widmo Ramana powłoki konwersyjnej otrzymanej z pasywacji opartej na fluorkach. Próbka badana była po 24 godzinach od spasywowania. Przesunięcie przy 550 cm-1 oraz 538 cm-1 reprezentuje wiązania Cr (III)-O i Cr (III)-OH16. Przesunięcie przy 462 cm-1 reprezentuje wiązanie Cr (III)-F i świadczy o obecności fluorków w powłoce konwersyjnej17.
- Wpływ kobaltu
Kobalt jest powszechnie wykorzystywany w procesach pasywowania. Przyspiesza tworzenie warstwy konwersyjnej oraz podnosi odporność korozyjną. Do celów badania przygotowano kilka modelowych roztworów pasywacji o różnej zawartości kobaltu (brak Co: 0,0 g/l; niskie stężenie Co: 1,0 g/l; standardowe stężenie Co: 2,42 g/l; wysokie stężenie Co: 5,0 g/l).
Rys. 4 przedstawia, w jaki sposób stężenie kobaltu w pasywacji wpływa na zawartość kobaltu wbudowanego w powłokę konwersyjną. Ilość kobaltu wbudowanego zmienia się proporcjonalnie do stężenia kobaltu w pasywacji, przez co może być dokładnie kontrolowana.

Rys. 4. Zależność między stężeniem kobaltu w pasywacji a zawartością kobaltu wbudowanego w powłokę konwersyjną.
Rys. 5. Wyniki analizy chromu (VI) w powłokach konwersyjnych otrzymanych z pasywacji opartych na ligandach organicznych i fluorkach o różnej zawartości kobaltu.
Rys. 5 przedstawia wpływ stężenia kobaltu na stężenie chromu (VI) w powłoce konwersyjnej. Utlenianie jest bardziej intensywne w pasywacjach opartych na organicznych ligandach niż fluorkowych. Przy podwojonym stężeniu kobaltu (ze standardowego na wysokie) stężenie chromu (VI) wzrosło z 0,187 na 0,310 µg/cm² w powłokach konwersyjnych badanych po 30 dniach od spasywowania w roztworach opartych na szczawianach. W powłokach konwersyjnych otrzymanych z pasywacji fluorkowych o tej samej zawartości kobaltu, stężenie chromu (VI) wzrosło z 0,016 do 0,020 µg/cm² po 30 dniach przechowywania. Stwierdzono również, że brak kobaltu w powłoce całkowicie hamuje utlenianie chromu.
W kwaśnym roztworze pasywacji kobalt występuje w postaci dwuwartościowej. Jednak ze względu na wzrastające pH podczas wytwarzania warstwy konwersyjnej kobalt może przechodzić do postaci trójwartościowej, która jest bardziej stabilna w roztworach alkalicznych (patrz równanie 3)18.






