Jeden z producentów biopaliw zamówił zbiorniki na olej rzepakowy, stawiając dodatkowe wymagania, że użyte materiały muszą nadawać się również do bezpośredniego kontaktu z olejem spożywczym i muszą być odporne na olej o temperaturze do 50°C. Sprawa odporności powłok na medium, jakim jest olej roślinny, nie jest problemem, ale wymaganie dotyczące wysokiej temperatury przy jednoczesnym kryterium, że może to być olej spożywczy nie była już taka prosta. Farby mają z reguły inną rozszerzalność termiczną niż stal. Jeżeli procesy ogrzewania i schładzania przebiegają wolno, to na ogół nic się nie dzieje, ale jak dochodzi do tzw. szoków termicznych, to większość farb tego nie wytrzymuje i ulega odspojeniu od podłoża. Farby wytrzymujące, w pewnym zakresie, szoki termiczne są z reguły zbrojone, np. płatkami szklanymi, są też z reguły oparte na żywicach nowolakowych. Niestety, takie farby nie mają dopuszczenia do kontaktu z żywnością i wodą pitną2). Jedna z firm, która miała w tamtym czasie w ofercie farbę epoksydową dopuszczoną do kontaktu z żywnością, sprawdziła jej odporność na szoki termiczne i stwierdziła, że wytrzymuje ona kilkadziesiąt cykli gwałtownego ogrzewania poprzez zalanie gorącym olejem o temperaturze do 50°C (fot. 5). Zgodziła się więc na udzielenie 3-letniej gwarancji na powłoki wykonane z tej farby. Jednym z warunków gwarancji była kontrola stanu powłok nie rzadziej niż raz w roku.
Kiedy oglądałem ten zbiornik, zwróciłem uwagę na zaciemnienie lub zabrudzenie farby w obszarze uszkodzeń. Jak się okazało, zbiornik był opróżniany do poziomu tego pasa. Z oczywistych względów pierwsze uderzenie gorącego oleju było właśnie na tym poziomie. Początkowo podejrzewałem, że producent farb nie sprawdził jak farba zachowa się na blasze schłodzonej do np. -20°C, kiedy zostanie zalana olejem o temperaturze +50°C, ale jak się później okazało, nie miałem racji. Przypadek sprawił, że w czasie oględzin napełniono olejem sąsiedni zbiornik, pomiar temperatury pokazał, że zalecenie co do maksymalnej temperatury nalewanego oleju nie było przestrzegane (fot. 7).
Zakończenie
Bardzo dużą grupę reklamacji stanowią te związane z wykończeniem powierzchni. Zleceniodawca chciałby oczywiście mieć piękne jednolite powłoki malarskie wykonane w jakości zbliżonej do lakieru na samochodach. W praktyce, szczególnie w odniesieniu do dużych powierzchni, jest to prawie niemożliwe. Zawsze pojawią się jakieś uszkodzenia, a później poprawki, które są mniej lub bardziej widoczne. Nie ma do tej pory krajowych bądź międzynarodowych norm dotyczących jakości malowania, nie ma więc wzorców, jaki standard powinien być akceptowalny a jaki nie (fot. 8). Jest grupa norm obejmujących ocenę pewnych rodzajów zniszczenia powłok malarskich (PN-EN ISO 4628), ale nawet w odniesieniu do zniszczeń ujętych w normach nie ma jednolicie obowiązujących zaleceń, poza nielicznymi wyjątkami, w jakim zakresie można je zaakceptować, a w jakim nie. Reklamacjami związanymi z wykończeniem powłok, które są często bardzo dokuczliwe i ciągną się miesiącami, spróbujemy zająć się w kolejnym artykule.
2) Od kilku lat kryteria dopuszczenia farb do kontaktu z żywnością są jeszcze bardziej restrykcyjne.
Michał Jaczewski






