Artykuły branżowe

Zagrożenia dla BHP

Pojedyncze składniki i niebezpieczne mieszaniny chemiczne są nieodłączną częścią składową branży antykorozyjnej. O ile w lekkiej i bardzo ciężkiej antykorozji ten problem został częściowo rozwiązany przez wprowadzenie materiałów ochronnych na bazie niepalnej i nietoksycznej wody, to technologie średniego oraz ciężkiego powłokowania chemoodpornego wciąż stosują palne i szkodliwe materiały rozpuszczalnikowe. Ze szczególnie dużym udziałem występują one w operacjach gumowania oraz - mniejszym - w przypadku laminatowych pokryć żywicznych. Przyczyną jest brak możliwości wytworzenia technologicznie przydatnych wodnych emulsji polimerów kauczukowych, zdolnych zastąpić ich rozpuszczalnikowe roztwory będące podstawą gruntów i klejów. Produkcja takich emulsji jest możliwa tylko w przypadku substancji polimerycznych o innej budowie i niższym ciężarze cząsteczkowym, co ma miejsce w przypadku polimerów winylowych, akrylowych, octanowych i innych używanych do produkcji emulsyjnych farb wodnych a także emulsyjnych systemów epoksydowych stosowanych do antykorozyjnej ochrony betonu. Guma - przynajmniej obecnie - wymaga benzyn, estrów, ketonów, węglowodorów chlorowanych, a także dodatków fenolu.

Nieco korzystniejsze pod względem składu są chemoutwardzalne materiały żywiczne typu poliestrowego lub epoksydowego oparte o niskocząsteczkowe ciekłe oligomery. Zawarte w nich dodatki rozpuszczalnikowe - głównie styren, toluen i ksylen - są tylko modyfikatorami kompozycji przy obniżonym własnym udziale ilościowym. Korzystniejszy skład nie zawsze przekłada się jednak na bezpieczeństwo ich stosowania, a to z powodu dużych wydajności i zużycia materiałów podczas aplikacji, szczególnie podczas nakładania metodą natrysku wysokociśnieniowego.

Rodzaj i skalę zagrożeń ze strony substancji chemicznych w odniesieniu do kilku technologii powłokowania antykorozyjnego ilustrują następujące dane przedstawione w ujęciu dynamicznym z uwzględnieniem zmian wynikających z organizacji pracy i specyfiki procesu technologicznego:

1. Gumowanie niereaktywnym systemem klejowym

W użyciu grunty i kleje roztworowe o zawartości do 80% rozpuszczalników, w tym: metyloizobutyloketon, ksylen, etylobenzen, chloroparafiny i benzyna ekstrakcyjna. Temperatura zapłonu rzędu 25°C, dolny próg wybuchowości na poziomie 1%. Prace głównie we wnętrzach małych zbiorników o pojemności do 100 m3 wykonywane w warunkach warsztatowych z zastosowaniem stacjonarnego sprzętu wentylacyjnego i - co bardzo ważne - o dużych cechach powtarzalności oraz wykonywane przez brygady o stałym składzie osobowym.

Największe zagrożenia wynikające z użycia gruntów i klejów nakładanych wewnątrz zbiorników trwają około 3 godziny na otwarciu pierwszych trzech zmian roboczych. Wówczas - niezależnie od marki handlowej przerabianych materiałów - w atmosferze pojawiają się substancje opisywane zagrożeniami: R11 - Produkt wysoce łatwopalny; R20 - Działa szkodliwie przez drogi oddechowe; R38 - Działa drażniąco na skórę; R66 - Powtarzające się narażenie może powodować wysuszanie lub pękanie skóry; R20/21 - Działa szkodliwie przez drogi oddechowe i w kontakcie ze skórą; R36/37 - Działa drażniąco na oczy i drogi oddechowe.

Na ogólną pracochłonność zadania w ilości około 280 roboczogodzin i przy silnej wentylacji (min. 3600 m3/godz.) tylko podczas sześciu z nich występują niebezpieczne stężenia oparów, w tym metyloizobutyloketon 1100 mg/m3 (NDSCh - norma 200 mg/m3 - przekroczenie ponad pięciokrotne) i benzyna lekka 3000 mg/m3 (NDSCh - norma 1500 mg/m3 - przekroczenie dwukrotne). Jednocześnie stężenia oparów w przeliczeniu na udział objętościowy dają wynik ok. 0,2%, czyli przynajmniej pięciokrotnie poniżej dolnej skali wybuchowości najbardziej niebezpiecznej mieszaniny, co oznacza, że prawdopodobieństwo wybuchu jest niewielkie lub znikome. Tym samym prace gumiarskie z niereaktywnym systemem klejowym (dla przyjętego jak wyżej modelu) należy uznać za stale niebezpieczne pod względem pożarowym, krótkookresowo niebezpieczne chemicznie z mało prawdopodobnym zagrożeniem wybuchowym. Dlatego wymagają one zróżnicowanych metod ochrony pracowników, w tym pełnej izolacji oddechowej na czas gruntowania i nanoszenia klejów (przekroczenia NDS), stałej asekuracji zewnętrznej, ciągłej wentylacji i wyposażenia stanowisk w podręczne środki ochrony przeciwpożarowej oraz okresowych pomiarów zawartości tlenu w zbiornikach.

2. Gumowanie reaktywnym systemem klejowym

W odróżnieniu od poprzedniego, z reguły jest wykonywane wewnątrz wielkopowierzchniowych zamkniętych obiektów przemysłowych typu zbiornikowego przy użyciu gruntów i klejów roztworowych o zawartości do 70% rozpuszczalników, w tym: metyloizobutyloketon, octan etylu, cykloheksan i związki izocyjanianowe. Temperatura zapłonu materiałów rzędu -17°C, dolny próg wybuchowości na poziomie 1,2%. Prace we wnętrzach o kubaturze do 20 000 m3 wykonywane w warunkach poligonowych, z zastosowaniem specjalistycznego sprzętu wentylacyjnego i klimatyzacyjnego, o małych/dużych cechach powtarzalności oraz wykonywane przez brygady o zmiennym składzie osobowym.