Artykuły branżowe

Ograniczenia w stosowaniu preparatów zawierających dichlorometan do usuwania powłok lakierowych

Najbardziej skuteczne i efektywne preparaty do usuwania powłok lakierowych oparte są na dichlorometanie (chlorek metylenu). Nie stwarzają problemów, wykazują dobre efekty w prostych technikach zanurzeniowych niewymagających podgrzewania kąpieli. Z uwagi na stwarzane zagrożenia dla zdrowia ograniczane jest ich stosowanie i zalecane są szczególne środki zapewniające bezpieczne warunki pracy. Równocześnie zaleca się stosowanie preparatów niezawierających dichlorometanu, jednak, jak wykazuje praktyka, są one zdecydowanie mniej efektywne, a niekiedy nieskuteczne.

Ograniczenia dotyczące stosowania dichlorometanu reguluje Rozporządzenie Komisji (UE) nr 276/2010 z dn. 31 marca 2010 r. Podana jest w nim informacja, że bez uszczerbku dla innych przepisów wspólnotowych dotyczących ochrony pracowników, preparaty do usuwania farb zawierające dichlorometan mogą być stosowane w obiektach przemysłowych spełniających następujące warunki:

- stosowanie środków mających na celu zminimalizowanie parowania ze zbiorników (wanien), zawierających robocze preparaty do usuwania farb;

- stosowanie odpowiednich środków ochrony osobistej, zgodnie z wymaganiami Dyrektywy 89/686/EWG, obejmujących odpowiednie rękawice, okulary i ubranie robocze, w szczególnych przypadkach izolujący sprzęt do ochrony dróg oddechowych.

Wymaga się, aby obsługa stanowisk usuwania farb była odpowiednio przeszkolona i poinformowana.

Tablica 1. Charakterystyka dichlorometanu w aspekcie szkodliwości dla zdrowia i środowiska.

Charakterystyka dichlorometanu

Dichlorometan jest niepalny, nie stwarza zagrożeń wybuchem, jest cięższy od wody i praktycznie nie rozpuszcza się w wodzie (ma to znaczenie w technologii zanurzeniowej). Nie niszczy warstwy ozonu, posiada stosunkowo wysoką wartość dopuszczalnego stężenia w powietrzu (Dz.U. nr 55, poz.355 z dn. 6.05.1998) oraz niskie opłaty za wprowadzenie do powietrza. Charakteryzuje się stosunkowo niskimi wartościami najwyższego dopuszczalnego stężenia NDS i najwyższego dopuszczalnego stężenia chwilowego NDSCh (Dz.U. nr 79, poz. 513 z dn. 27.06.1998). Wartości omawianych parametrów podano w tablicy 1.

Minimalizowanie parowania dichlorometanu w zanurzeniowym procesie usuwania powłok lakierowych

Proces usuwania powłok lakierowych należy prowadzić w taki sposób, aby w jak największym stopniu ograniczyć emisję par rozpuszczalnika. W praktyce, przy zanurzeniowej technice prowadzenia procesu zaleca się proste sposoby postępowania, które dają bardzo dobre efekty:

- odpowiednie ustawienie i napełnienie wanny (rys. 1). Wanna powinna być ustawiona w taki sposób, aby powierzchnia cieczy była jak najmniejsza, a znajdująca się nad nią wolna przestrzeń, ograniczona ścianami wanny - jak największa;

- przykrycie kąpieli warstwą wody (rys. 3 i 5). Bardzo dobre efekty zmniejszenia emisji par chlorku metylenu można uzyskać zalewając preparat dwucentymetrową warstwą wody;

- przykrycie wanny pokrywą (rys. 4).

Zmniejszenie ilości odparowanego rozpuszczalnika w czasie procesu usuwania powłok lakierowych jest istotne nie tylko w aspekcie bhp, ale również jest korzystne ze względu na zmniejszenie zużycia preparatu.

Tablica 2. Wpływ temperatury otoczenia i sposobu przygotowania powierzchni przed malowaniem na czas zanurzeniowego usuwania powłok lakierowych w preparatach opartych na dichlorometanie.

Tablica 3. Porównanie efektywności działania preparatów opartych na dichlorometanie (1, 2) i niezawierającym tego rozpuszczalnika (3).

Przykłady procesów usuwania powłok w preparatach opartych na dichlorometanie

W tablicy 2. przedstawiono wyniki laboratoryjnych badań procesów usuwania powłok lakierowych w kontrolowanej temperaturze, na specjalnie przygotowanych próbkach o ustalonej grubości powłoki.

Wyniki badań wykazały, że czas usuwania powłoki lakierowej zależy od następujących czynników:

- rodzaju usuwanej powłoki;

- grubości usuwanej powłoki;

- temperatury procesu;

- sposobu przygotowania powierzchni przed malowaniem.

Praktyka przemysłowa wskazuje, że czas usuwania powłoki w technice zanurzeniowej zależy od kształtu i sposobu zawieszenia oczyszczanego detalu.

Nowoczesne, ekologiczne preparaty do usuwania powłok lakierowych niezawierające dichlorometanu

Na rynku pojawia się coraz więcej nowych preparatów rozpuszczalnikowych przeznaczonych do usuwania powłok lakierowych, które nie zawierają dichlorometanu. Oparte są na rozpuszczalnikach stwarzających znacznie mniejsze zagrożenie dla zdrowia człowieka i środowiska, natomiast ich właściwości fizykochemiczne na ogół stanowią większe zagrożenie niż dichlorometan. Istotną wadą tych preparatów jest ich gorsza skuteczność (możliwość usunięcia powłoki) i efektywność (czas, w jakim powłoka zostaje usunięta).