Zgodność z dyrektywą ATEX, dotyczącą urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w przestrzeniach zagrożonych wybuchem, od 1 lipca 2003 r. jest prawnym obowiązkiem we wszystkich krajach członkowskich Unii Europejskiej. Każdy, kto projektuje, produkuje bądź sprzedaje jakikolwiek sprzęt lub układy ochronne przeznaczone do stosowania w pomieszczeniach zagrożonych wybuchem, musi dostosować się do dyrektywy ATEX 94/9/EC i dyrektywy o oznaczeniach CE.
Dyrektywa ATEX powstała w 1995 roku i do 1 lipca 2003 pozostawała w okresie przejściowym. Do tego czasu producenci musieli osiągnąć pełną zgodność z ustawą. Od 1 lipca 2003 dyrektywa jest obowiązkowa, a wcześniej stosowana dyrektywa "Explosives Atmospheres Directive" nie ma już mocy prawnej.
Zakres dyrektywy ATEX jest znacznie szerszy niż zakres poprzedniej dyrektywy "Explosives Atmospheres Directive". Poza tym, że dotyczy potencjalnie wybuchowych stężeń gazu, oparów lub mgieł w powietrzu, bierze też pod uwagę potencjalnie wybuchowe stężenia pyłu. Oprócz elektrycznych źródeł zapłonu dyrektywa ATEX obejmuje też mechaniczne źródła zapłonu. Każdy sprzęt kontrolny używany do zapewnienia bezpieczeństwa działania wyposażenia w przestrzeniach zagrożonych również wchodzi w zakres dyrektywy.
Dodatkowa dyrektywa 99/92/EC weszła w życie w tym samym czasie. Dotyczy minimum wymagań dla zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników w miejscach zagrożonych eksplozją.Wymagania dyrektywy ATEX
Na pierwszy rzut oka daleko sięgające implikacje dyrektywy ATEX wydają się być bardzo wymagające. Tak jak wszystkie dyrektywy europejskie, dyrektywa ATEX ma swoje własne zasadnicze wymagania dotyczące zdrowia i bezpieczeństwa (EHSR). Jednak jest to dyrektywa dużo bardziej elastyczna niż poprzednia. Z wieloma jej wymaganiami producenci mieli już okazję się spotkać - ci, którzy musieli spełniać wymagania dyrektywy "Explosives Atmospheres Directive", żeby wyprodukować rynkowy produkt. Dlatego dyrektywa ATEX daje producentom możliwość udowodnienia, że mają dobre produkty, ponieważ użytkownicy będą wiedzieli, że producenci przestrzegając dyrektywy muszą osiągnąć wyższy standard.
Kategorie wyposażenia związane z dyrektywą ATEX
Według dyrektywy ATEX rozróżnia się dwie grupy sprzętu:
grupa I - sprzęt przeznaczony do użytku w kopalniach; dzieli się na kategorię M1 i M2.
grupa II - wszystkie inne sytuacje; dzieli się na kategorie 1, 2 i 3. Sprzęt kategorii 1 jest przeznaczony do użycia w strefie ZO, sprzęt kategorii 2 - w strefie Z1, a kategorii 3 - w strefie Z2.Strefy Z to obszary, gdzie istnieje ryzyko uwolnienia do atmosfery materiału łatwopalnego. Wskaźnik 0, 1 i 2 określa prawdopodobieństwo dostania się do atmosfery materiału łatwopalnego w stężeniu wybuchowym. Strefa ZO to obszar najwyższego ryzyka, gdzie mieszanina wybuchowa występuje ciągle lub w dłuższym okresie (ponad 1000 h/rok). Do strefy Z1 zalicza się przestrzenie, w których powstanie lub pojawienie się mieszaniny wybuchowej jest prawdopodobne w normalnych warunkach pracy, ale w ciągu roku nie występuje częściej niż 1.000 h. W strefie Z2 znajdują się przestrzenie, w których podczas normalnych warunków pracy powstanie lub pojawienie się mieszaniny wybuchowej jest mało prawdopodobne, a jeżeli do tego dojdzie, to w niedużej objętości w krótkim okresie (ok. 10 h/rok).
Normalnym trybem potwierdzenia zgodności w fazie projektowania jest wystąpienie do Jednostki Notyfikowanej (stacja badawcza) o przeprowadzenie oceny sytemu jakości typu EC. Urządzenie lub system ochronny musi natomiast spełnić podstawowe wymagania bezpieczeństwa zawarte w dyrektywie. Komitety CEN oraz CENELEC przyjęły zharmonizowane normy europejskie dotyczące projektowania, konstrukcji i badań urządzeń; urządzenie spełniające wymagania tych norm uznaje się za spełniające te podstawowe wymagania bezpieczeństwa, do których odnoszą się normy.
Producenci muszą uzyskać certyfikat EC od jednostki notyfikowanej, jeśli produkują sprzęt elektryczny w kategorii M1, M2, 1 i 2 albo systemy ochrony silników diesel w kategorii 2. We wszystkich innych przypadkach producenci mają swobodę w zalegalizowaniu swojego sprzętu, co jest podobne do sytuacji, która była w momencie obowiązywania dyrektywy "Explosives Atmospheres Directive". Jednak użytkownicy zwykle szukali jakiejś formy legalizacji dla sprzętu tego rodzaju i ma to swoją kontynuację w praktyce.
System zapewnienia jakości produkcji, jako etap procedury oceny zgodności, zapewnia utrzymanie zgodności wyrobu w fazie produkcji. Zwykle producent powinien posiadać system zapewnienia jakości produkcji ISO 9000 i spełnić jeden z modułów zapewnienia jakości dyrektywy ATEX, ale jest to zależne od kategorii produkowanego urządzenia; urządzenia przeznaczone do stosowania w obszarach o wyższych zagrożeniach będą musiały spełnić bardziej ścisłe procedury oceny zgodności.
Po spełnieniu wymagań odpowiednich dyrektyw i po wystawieniu przez producenta deklaracji zgodności, produkt skierowany na rynek może być oznaczony znakiem CE.
