Aktualności i przegląd rynku

W tym czasie na terenie Niemiec wyrosła jemu konkurencja, którą kierował dr Georg Langbein. Z wykształcenia chemik, po zakończeniu swoich podróży do Peru a związanych z odzyskiwaniem jodu z soli naturalnych, powrócił do Lipska i od razu wpadł w objęcia elektrochemii w jej początkowym stadium. Wykazał się dużą przewidywalnością rynku. Stwierdził, że galwanoplastyczna reprodukcja za pomocą prądu elektrycznego ma przyszłość. 1 grudnia 1881 roku w Lipsku przy ul. Am Dösener Weg 9-11 oworzył firmę pod nazwą Chemische Fabrik für Galvanoplastik und Metallindustrie. Na fot. 1 witać dokument założycielski fabryki oraz rycinę przedstawiającą samą fabrykę. Początkowo panowie z sobą konkurowali na terenie Niemiec, ale w roku 1907 połączyli swoje siły i założyli wspólną firmę pod nazwą Langbein Pfanhauser Werke (LPW). Dzięki temu Pfanhauser nie stracił swoich klientów w Niemczech. Natura wynalazcy Pfanhausera, w połączeniu z handlowymi zdolnościami Langbeina, dała świetne podstawy do rozwoju firmy. Początkowo była ona ulokowana w Norymberdze, ale potem przeniosła się do Berlina.

Jak wspomniałem, panowie wydawali książki związane z galwanotechniką. Ciekawe jest, że poradniki opracowane przez Pfanhausera, a następnie przez firmę LPW, były praktycznie wydawane do 1988 roku. Każde kolejne wydanie było numerowane. Czytanie tych poradników jest bardzo interesującą lekturą. Najstarsze wydanie jego poradnika, jakie udało mi się kupić w antykwariacie w Oslo to wydanie z 1890 roku nakładem Spielhagen & Schurch Wiedeń (fot. 2). Lektura tej książki jest bardzo zajmująca. Ciekawostką tego poradnika jest to, że książka ta była wykorzystywana przez galwanizera, który na marginesach robił notatki, gdzie zapisywał swoje wersje składu kąpieli, pod każdą notatką jest data lipiec 1895 r. (fot. 2a). Wracając do tematu już na wstępie poradnika autor stwierdza, że w branży nakładania powłok galwanicznych, może za wyjątkiem metali szlachetnych, najdroższa jest robocizna. Czyli w zasadzie w tej kwestii od przeszło 100 lat nic się nie zmieniło. Na następnej stronie stwierdza, że dla galwanizera najważniejsza jest wiedza jak może sobie pomóc w przypadku wystąpienia problemów, ostrzega przed nerwowymi działaniami, które mogą przynieść tylko szkody. Czyli praktyka, praktyka i jeszcze raz praktyka. Tutaj też się nic nie zmieniło. W poradniku do wykorzystania praktycznego w dzisiejszych czasach nie ma nic o czym byśmy nie wiedzieli. Ciekawe są natomiast maszyny i urządzenia stosowane w galwanizerniach. Oczywiście głównymi źródłami prądu są ogniwa galwaniczne i dynamomaszyny (fot. 3). Prostowniki oparte na prądzie zmiennym i transformatorach to dopiero przyszłość. Stosowano całe baterie z ogniwami. Problemowi łączenia ogniw i sposobowi ustawiania prądu w wannie poświęcone jest bardzo dużo miejsca (fot. 4). Z kolei na fot. 5 widać jak były podłączone wanny do ogniw galwanicznych. Na ścianie widoczne jest urządzenie oporowe do ustawiania natężenia prądu.

Praktyka przygotowania powierzchni polegała tylko na szczotkowaniu i odtłuszczaniu w rozpuszczalnikach lub roztworach zasad np. wapnie wiedeńskim. O odtłuszczaniu elektrolitycznym nie ma mowy. Ciekawe są przepisy podające skład kąpieli galwanicznych, praktycznie wszystkie bazują na cyjankach. Mało tego, pracują one zwykle w temperaturze pokojowej. Autor zwraca szczególną uwagę na utrzymanie temperatury, dodaje iż w sezonie zimowym jest z tym duży kłopot. Wprawdzie o tym w III wydaniu poradnika nie ma ale jest w IV z 1900 roku taka informacja w dziale pt. „Błędy początkujących”, że kąpiele powinny pracować w temp. 16-20 stopni a ręka włożona do kąpieli nie powinna odczuwać zimna. Jak to się czyta, to skóra cierpnie. O jakiś grzałkach elektrycznych czy termometrach nie ma mowy. Ogrzewanie oziębionych np. w zimie kąpieli odbywa się poprzez podgrzewanie na wolnym ogniu. Przy czym zaleca się jako podkładkę pod wannę stosować siatkę stalową z drobnymi oczkami, na której to siatce znajduje się piasek, czyli we współczesnym języku łaźnia piaskowa. Dzisiaj ciężko sobie wyobrazić jak mogłaby wyglądać praca przy wannie, której część lub całość musimy podgrzewać na jakimś palenisku. Również ciekawe jest, że dawne kąpiele pracują bez mieszania, co jest dzisiaj standardem. W zasadzie to, że kąpiele nie były filtrowane na bieżąco można to między innymi wyjaśnić tym, iż cały wprowadzany osad sedymentował na dno wanny. W przypadku mieszania przy jednoczesnym braku filtracji wbudowywałby się w powłoki galwaniczne. Jako czyszczenie kąpieli zalecane było odciągnięcie kąpieli za pomocą węża znad osadu do naczynia pomocniczego (fot. 6).

Pfanhauser opisując kąpiele w swoim poradniku podaje, że kąpiele cyjankowe, których jest większość są kąpielami zasadowymi za wyjątkiem kąpieli do niklowania, jak sam stwierdza, niektórzy jego klienci stosują zasadowe (cyjankowe) kąpiele niklujące ale nie dają one dobrych rezultatów. Pojęcie pH nie było wówczas znane. Do określenia czy kąpiel jest kwaśna czy zasadowa zalecano używać papierków lakmusowych. W zasadzie cała drobnica jest robiona na zawieszkach. Detale są wiązane w pęczki i wieszane na szynie katodowej. Przypuszczam, że problem wgłębności (niedokrycia) powierzchni był na porządku dziennym. O pracy z bębnami galwanicznymi nikt nie słyszał. Pierwsza wzmianka, jaką spotkałem to rysunek bębna galwanicznego ale w IV wydaniu poradnika (fot. 8). Bęben był wykonany z siatki mosiężnej o takich oczkach, by detale nie wypadły, prąd był podłączony do osi bębna.