Aktualności i przegląd rynku

Technika osadzania metali za pomocą prądu elektrycznego jest stosunkowo młodą dziedziną nauki, jak i przemysłu. Wraz z wynalezieniem przez Aleksandra Volta w roku 1800 ogniwa (poprzez zanurzenie płytek srebra i cynku w słonej wodzie) rozpoczęła się era galwanotechniki. Było to pierwsze źródło prądu, które zastosowano w procesie nakładania metali. Jako prekursora tej techniki uważa się uważa się Moritza Hermanna von Jacobi (1801 - 1874). Był on Niemcem, profesorem, który początkowo działał w Rydze, a następnie od 1837 był zatrudniony w Akademii w Sankt Petersburgu. I właśnie tutaj w roku 1838 opracował sposób na osadzanie na monetach metali za pomocą prądu elektrycznego. Jako pierwsze odwzorował galwanoplastycznie monety. Rząd Rosji wynagrodził go za to kwotą 25000 rubli. Dwa lata później w 1840 roku została wydana pierwsza jego książka opisująca proces galwaniczny „Die Galvanoplastik”. Dla ścisłości należy podać, że w wydanej w 1840 roku przez Dr. F.U.W. Netto książce pt. „Anweisung zur Galvanoplastik” (Wprowadzenie do galwanoplastyki) autor stwierdza, że prawa do wynalezienia techniki galwanoplastyki należą się równolegle również innym uczonymi. Netto podaje we wstępie do swojej książki, że odkrywcami galwanotechniki są trzy osoby: dwóch Niemców Jacobi i Kobell oraz Anglik Spencer.

Tym niemniej w książce Jacobiego możemy dzisiaj zobaczyć, jak wyglądała pierwsza wanna do obróbki galwanicznej. Wykorzystanym procesem było miedziowanie. Kształt i wygląd wanny widoczny jest na rys. 1. Widać na nim, że źródłem zasilania jest ogniwo galwaniczne.

Wraz z odkryciem metody nakładania metali za pomocą prądu elektrycznego zaczęły powstawać zakłady, które wykorzystywały tę technologię do celów przemysłowych. Dwóch przedsiębiorców i jednocześnie galwanizerów Wilhlm Pfanhauser oraz Georg Langbein było ludźmi interesu i właśnie oni zaczęli na szeroką skalę wykorzystywać technikę galwanoplastyki. Wilhelm Pfanhauser, będąc w wieku 30 lat, założył swoją firmę w Wiedniu. Wyniesione jeszcze ze szkoły średniej zamiłowanie do chemii skierowało jego kroki w kierunku początkującego przemysłu galwanicznego. Swoją firmę założył 1 lutego 1873 roku w Wiedniu przy ul. Windmühlenstraße 39. W zasadzie pomieszczenia składały się z pokoju mieszkalnego jako biura handlowego oraz kuchni. Swoją działalność rozpoczął od handlu cyjankami, szczotkami i innymi produktami potrzebnymi galwanizatorom.

Jego założycielski kapitał to było 314 guldenów, które otrzymał od matki na założenie firmy. W owych czasach w galwanizerniach były próby zastosowania powłok niklowych lecz wszystkie próby dawały efekt negatywny. Powłoki były nierówne, ciemne, łatwo się łuszczyły. Wszystkie sole do niklowania były w owym czasie importowane ale bardzo złej jakości, mocno zanieczyszczone miedzią i cynkiem. Pfanhauser podjął próbę samodzielnej produkcji odczynników o czystości pozwalającej na skuteczne osadzanie powłok niklowych. I udało się, 1 maja 1879 roku Pfanhauser otrzymał z Technicznej Szkoły Wyższej w Wiedniu potwierdzenie o jakości wyprodukowanych przez siebie anod niklowych. Stwierdzono tam, że anody niklowe mają 97,2% niklu 1,4% miedzi oraz 0,04% arsenu. I to był przełom. Niklowanie zdobyło pierwsze miejsce wśród ilości nakładanych powłok galwanicznych. Pfanhauser wykazał się jeszcze dodatkowym wyczuciem sytuacji, po prostu napisał książkę pt. „Praktische Anleitung zum Galvanisieren von Metallen” („Praktyczne wprowadzenie do galwanizacji metali”). Pozycja ukazała się w 1878 roku. Dzięki temu posunięciu i jednocześnie brakowi jakiejkolwiek wiedzy (książek) na ten temat technika galwaniczna stawała się coraz bardziej popularna. Pfanhauser wykorzystał również inny moment w rozwoju przemysłu, powstawały wówczas pierwsze maszyny wytwarzające prąd stały. (praktycznie cała galwanotechnika opiera się na prądzie stałym). We współpracy z firmą Sigmunt Schuckert z Norymbergii (producent dynamomaszyn i innych urządzeń do galwanotechniki) zaczął oferować kompleksową usługę czyli technologię, sole oraz urządzenia do galwanizacji. Firma Pranhausera zaczęła zdobywać coraz większe państwowe zamówienia, np. na duże galwanoplastyczne urządzenia dla państwowych drukarni w Wiedniu czy Petersburgu. Jak to chyba wszędzie bywa szybki rozwój młodej firmy był solą w oku tamtejszego związku (grupy) galwanizerów, mimo iż korzystali z wiedzy Pfanhausera, z jego książek, ale byli przeciwni takiej popularyzacji technik galwanicznych, chcieli być monopolistami. W efekcie zablokowali dostęp jego chemikaliów do sklepów detalicznych. Samego Pfanhausera okrzyknęli jako Schwindler i Apotheker. By utrzymać się w ciężkim okresie Pfanhauser założył filię swojej firmy w Berlinie. Nie było łatwo.

Fot. 2a. Notatki galwanizera z roku 1895.