Zagrożenia bezpieczeństwa pracy w trakcie napylania farb proszkowych
Ilość farby proszkowej wystarczająca do wytworzenia pyłowej atmosfery wybuchowej jest przeważnie większa od 20 g/m3. Taka ilość farby proszkowej może występować w przestrzeni roboczej kabiny napylania oraz we wnętrzu zestawu filtracyjno-wentylującego.
Rodzaje stref
Strefy dla pyłowej atmosfery wybuchowej zdefiniowano w PN EN 1127-1. Natomiast rodzaje stref w trakcie napylania przedstawiono w EN 12981. Granice stref zagrożenia wybuchem są granicami umownymi. W trakcie napylania przy czynnej wentylacji mechanicznej powinno przyjmować się następujące rodzaje stref:
strefa 20 - przestrzeń robocza od wylotu pistoletu do napylania do powierzchni przedmiotu obrabianego,
strefa 20 - wnętrze zestawu filtracyjno-wentylujący,
strefa 22 - na zewnątrz kabiny częściowo zamkniętej w promieniu 0,5 m od stałych otworów funkcjonalnych. Wielkość tej strefy zależy od konstrukcji kabiny i skuteczności wentylacji mechanicznej.
W związku z taką kwalifikacją stref w trakcie napylania linia lakiernicza powinna być wyposażona w:
wentylatory zapewniające skuteczną wentylację mechaniczną we wnętrzu kabiny,
zestaw filtracyjno-wentylujący oczyszczający zanieczyszczony strumień powietrza,
urządzenia elektryczne (umieszczone poza strefą) posiadające obudowy zapewniające stopień ochrony IP 54,
układ sterowania zapewniający: a. automatyczne blokady, b. zabezpieczenia chroniące przed wybuchem, c. monitorowanie stanów awaryjnych np. alarm w razie pożaru.
Efektywne źródła zapłonu
Urządzenia umieszczone w strefach zagrożonych wybuchem - wchodzące w skład wyposażenia linii lakierniczej - nie powinny stawać się podczas normalnej eksploatacji i w stanach awaryjnych efektywnymi źródłami zapłonu. Urządzenia te powinny mieć oznakowanie w postaci grupy II. Zakres środków ochronnych zależy od prawdopodobieństwa występowania pyłowej atmosfery wybuchowej i skutków możliwego wybuchu. Zasady podziału urządzeń grupy II na kategorie przestawiono w PN-EN 1127-1. Urządzenia przeznaczone do użycia w miejscach pojawienia się pyłowej atmosferze wybuchowej oznakowane powinny być dużą literą D. Kryteria podziału urządzeń grupy II na kategorie są następujące:
Urządzenie Kategorii 1 powinno być zbudowane tak, aby mogły funkcjonować zgodnie z parametrami ruchowymi ustalonymi przez producenta i zapewniać bardzo wysoki poziom zabezpieczenia. Środki ochrony dotyczące urządzenia tej kategorii zapewniają wymagany poziom zabezpieczenia nawet w przypadku w wyjątkowo rzadkich sytuacjach (np. wadliwe działanie zabezpieczeń w ręcznych elektrostatycznych pistoletach do napylania).Urządzenie Kategorii 2 powinno być zbudowane tak, aby mogło funkcjonować zgodnie z parametrami ruchowymi ustalonymi przez producenta i zapewniać wysoki poziom zabezpieczenia. Środki ochrony dotyczące urządzenia tej kategorii zapewniają wymagany poziom zabezpieczenia nawet w przypadku częstych zakłóceń lub uszkodzeń jakie zwykle należy brać pod uwagę. Należy unikać źródeł zapłonu, które mogą występować w rzadkich sytuacjach (np. w wyniku wadliwego działania sterownika).
Urządzenie Kategorii 3 powinno być zbudowane tak, aby mogło funkcjonować zgodnie z parametrami ruchowymi ustalonymi przez producenta i zapewniać normalny poziom zabezpieczenia. Urządzenie tej kategorii zapewniają wymagany poziom zabezpieczenia podczas normalnego działania. Należy unikać źródeł zapłonu, które mogą występować stale lub często (np. w trakcie normalnego działania osprzętu towarzyszącego, części i podzespołów). Dotyczy to również ograniczenia temperatury powierzchni w celu zapobiegania zapłonowi osadzonego pyłu w trakcie długotrwałego narażenia na ciepło.
Zależność pomiędzy kategoriami i strefami przedstawiono w tabelach.
Tab.1. Zasoby kwalifikowania urzadzeń do stref.
Tab.2. Oznakowanie urządzenia do stosowania w pyłowej atmosferze wybuchowej.
Źródła zapłonu
Unikanie źródeł zapłonu, jako jedyny środek bezpieczeństwa, możliwe jest do zastosowania tylko wtedy, gdy zidentyfikowano wszystkie rodzaje źródeł zapłonu i skutecznie te źródła są kontrolowane. Bezpieczeństwo w trakcie napylania powinno być osiągane przez zastosowanie zabezpieczeń w urządzeniach odpowiednich środków zabezpieczających, które wykluczą np. nadmierną emisję farby proszkowej przez nieszczelności w przewodach. Wymagania dotyczące unikania efektywnych źródeł zapłonu są ściśle związane z kategoriami.
Przed użytkowaniem urządzeń w pyłowej atmosferze wybuchowej należałby zapoznać się z charakterystyką stosowanej farby proszkowej. Jeżeli pyłowa atmosfera wybuchowa zawiera kilka rodzajów palnych pyłów, dobór środków ochronnych z reguły powinien być oparty na wynikach badań specjalistycznych.
