Drugą takim procesem bazującym na kąpieli cyjankowej jest proces srebrzenia. Przed dwoma laty miałem okazję rozmawiać z przedstawicielem znanej francuskiej firmy, która chciała wejść na polski rynek ze swoimi dodatkami galwanicznymi i - jak mi wówczas powiedziano - firma będzie wprowadzała nową kąpiel do bezcyjankowego srebrzenia. Jakież było moje zdziwienie, gdy kilka miesięcy później okazało się, iż jeden z polskich producentów i dostawców dodatków galwanicznych posiada tego typu kąpiel. W chwili obecnej testuję ją i trudno mi dokonać pełnej jej oceny z punktu widzenia użytkownika, ale jak na razie zapowiada się interesująco. Bardzo cieszy tutaj fakt, że jest to produkt polski.
Fot.2
W swojej praktyce galwanicznej stosuję inną kąpiel zawierającą w swoim składzie cyjanki, ale w formie kompleksów. Cyjanki są w kąpieli, ale w formie "związanej". Mam tu na myśli kąpiel do złocenia galwanicznego. Całość bazuje na związku złota cyjanozłocin potasu. Zaletą tego jest to, że uzyskuje się ładne błyszczące, powłoki złote (w kąpieli gdzie pH = 4), a jednocześnie nie ma ryzyka wydzielenia się trującego cyjanowodoru. Jest to dosyć znana kąpiel i praktycznie każdy dostawca dodatków wybłyszczających posiada dodatki do tego typu kąpieli. Można tego typu dodatki wykonać we własnym zakresie (opisy są dostępne w polskich książkach dla galwanizerów). Większym kłopotem są elektrody. Proces prowadzi się przy zastosowaniu elektrod wykonanych z siatki tytanowej pokrytej platyną. W tej chwili siatka z tytanu platynowanego jest bez problemu osiągalna w Polsce (nie jest tania). W kąpieli nie możemy zastosować elektrod złotych, ponieważ w trakcie procesu nie będą się rozpuszczały. Kąpiel musimy uzupełniać cyjanozłocinem potasu. Tutaj w zasadzie mamy trzy możliwości: o rozpuszczać anodowo złoto w roztworze cyjanku potasu (problem z cyjankami) o otrzymać cyjanozłocin na drodze chemicznej poprzez rozpuszczanie złota w wodzie królewskiej o otrzymanie piorunianu złota i na końcu otrzymanie cyjanozłocinu. Proces w sumie prosty opisany dokładnie w literaturze, ale jeżeli doprowadzimy do wyschnięcia piorunianu złota, to istnieje duże ryzyko wybuchu podczas nieostrożnego obchodzenia się z tym związkiem. Trzecia metoda to po prostu kupić go. Największy polski dostawca odczynników chemicznych sprzedaje cyjanozłocin bez problemów i bardzo dobrej jakości (przy jednocześnie konkurencyjnych cenach w stosunku do cen dostawców zachodnich).
Fot.3
W przypadku stosowania kąpieli zawierających metale szlachetne wskazane jest zastosowanie urządzeń określających, jaki ładunek przepłynął przez wannę. Służą do tego liczniki amperosekund. Obecnie coraz więcej małych zakładów galwanizerskich stosuje tego typu urządzenia. Za ich pomocą można np. określić grubość osadzonej warstwy złota na danym detalu (mówimy tutaj o grubości średniej wynikającej z ilości wydzielonego metalu i powierzchni detalu). Do określenia grubości najlepszy byłby miernik rentgenometryczny, ale na tego typu urządzenie stać duże firmy, natomiast licznik amperosekund jest w zasięgu każdego galwanizera. Najczęściej mierniki amperosekund służą do określenia, o jaką ilość dodatków np. wybłyszczających musimy uzupełnić kąpiel. Sprzedawane dodatki mają podane zużycie na określoną ilość amperogodzin pracy wanny. Można wprawdzie oceniać zużycie dodatku, obserwując np. spadek połysku na detalach. Ta metoda dawniej była wystarczająca, ale dzisiaj, gdy kluczowa jest powtarzalność, nie ma mowy o analizie organoleptycznej.
Fot.4
Obecnie czasy łatwych detali do galwanizacji już minęły. Klienci są coraz bardziej wymagający. Stawiają przed galwanizerem coraz trudniejsze zadania. Często dostaje się nietypowe detale i tak postawione wymagania, że w pierwszym momencie nie bardzo wiadomo, jak się do tematu zabrać. Jako przykład ciekawego zadania, które zostało mi postawione było złocenie wierteł dentystycznych wykonanych ze stali, gdzie w strefie ściernej wiertła był osadzony proszek diamentowy. Klient zażądał, by na wiertle nie było widać śladu po mocowaniu na zawieszce galwanicznej, a jednocześnie każde wiertło miało mieć nałożone taką samą warstwę złota. W takiej sytuacji złocenie w kielichu nie wchodziło w grę. Po pierwsze diamenty porysowałyby powierzchnię złota, a po drugie - nie ma możliwości zachowania takiej samej grubość złota na każdym wiertle. By spełnić wymagania klienta została opracowana i wykonana specjalna zawieszka. Wykorzystano tutaj fakt, że wiertła były wykonane ze stali ferromagnetycznej i zrobiono zawieszkę, gdzie zastosowano magnesy (fot. 5).
Fot.5
W dwóch małych płytkach z metapleksu zostały wykonane otwory, w które wprasowano małe magnesy neodymowe. Istotne było zachowanie odpowiedniej biegunowości, by wiertła po założeniu były przyciągane do przeciwnego magnesu, a nie odpychane. Prąd do magnesów został doprowadzony za pomocą srebrnej farby przewodzącej. W ten sposób uzyskano zawieszkę, gdzie wiertła bardzo solidnie trzymały się magnesu (dlatego zastosowano magnesy neodymowe). Jednocześnie zastosowanie drugiej listwy z magnesami pozwoliło utrzymać wiertła w pionie i były one dzięki temu niewrażliwe na ruch elektrolitu w kąpieli galwanicznej. Takie niekonwencjonalne rozwiązanie zawieszki pozwoliło uzyskać zadowalający efekt w złoceniu jak i zadowolenie klienta.
