W aktualnych Polskich Normach na wyroby malarskie i tynki pocienione oparte na spoiwach dyspersyjnych wodorozcieńczalnych występują rażące błędy. Podano podstawowe braki wymagań potrzebne do lepszego scharakteryzowania wyrobów. Zasugerowano sposoby poprawy błędów i dokonanie w nich uzupełnień.
Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Polimerów, Farb i Klejów TOMCHEM w ciągu ostatnich kilku lat przebadał większość znajdujących się na rynku krajowym farb dyspersyjnych dla budownictwa. W badaniach tych zastosowano metodykę opisaną w obecnie obowiązujących Polskich Normach, w normach obowiązujących poprzednio, jak też w opracowanych w Tomchemie \"Metodach Badawczych Tomchemu\" (MBT). MBT obejmują najczęściej te oznaczenia, które są istotne dla scharakteryzowania wyrobu malarskiego lub powłok malarskich z nich uzyskanych, a które pominięto w wymaganiach norm lub też - zdaniem Tomchemu - te znormalizowane oznaczenia, które należałoby w normach poprawić lub uzupełnić.
1. Błędy w normach na farby dyspersyjne dla budownictwa
W normach PN-C-81913:1998 i w PN-C-81914:1998 zauważono następujące błędy.
Przyczepność powłoki
W normie (2.5.7): \"Na co najmniej dwóch powłokach przygotowanych wg 2.4 wykonać pięć nacięć równolegle do podłoża w odstępach co 5 mm, nożem o pojedynczym ostrzu grubości 0,1 mm oraz pięć nacięć w tych samych odległościach, prostopadle do pierwszych, tworzących siatkę nacięć złożoną z 25 kwadratów.
Następnie przesunąć po powłoce w miejscu nacięcia płaskim pędzlem w obu kierunkach nacięć, nie wywierając nacisku. Na każdej powłoce wykonać co najmniej trzy siatki nacięć\".
Wykonując nacięcia uzyskuje się 16, a nie - jak podano w normie - 25 kwadratów. W ocenie siatki popełnia się więc błąd systematyczny wynoszący 36%. Oczywiście powinno być: sześć nacięć oraz sześć nacięć�
Współczynnik oporu dyfuzyjnego pary wodnej
W normie (2.5.12): \"Współczynnik oporu dyfuzyjnego pary wodnej (ľH2O) obliczyć z wzoru, w którym: dL - współczynnik przenoszenia pary wodnej w powietrzu, w kilogramach na metr razy paskal razy godzina (...), w zależności od ciśnienia atmosferycznego w komorze klimatycznej przy badaniu przepuszczalności pary wodnej w temperaturze 20°C; (p1 - p2) - różnica ciśnień parcjalnych pary wodnej w powietrzu z obu stron powłoki w naczynku pomiarowym wg 2.5.11, tj. w temp. 20°C i wilgotnościach względnych: 0% pod powłoką w naczynku pomiarowym i 50% w komorze klimatyzacyjnej, wynosi 1 170 hPa; PPW - przepuszczalność pary wodnej oznaczona wg 2.5.11, w gramach na metr kwadratowy razy 24 h; t - grubość powłoki użytej do badania przepuszczalności pary wodnej, w metrach; t1 - średnia grubość warstwy powietrza pod powłoką w naczynku pomiarowym, w metrach\".
Popełniono błąd, podając prężność pary wodnej pod badaną powłoką w warunkach doświadczenia wynoszącą 1170 hPa, a powinno być 1170 Pa. Istnienie tego błędu podwyższa uzyskany wynik współczynnika oporu o dwa rzędy oraz sprawia, że powłoka żadnej farby nie spełnia wymagań normy.Norma ogranicza ten współczynnik do 20000. Taki współczynnik uzyskałaby powłoka o przepuszczalności pary wodnej ok. 850 g/m2×24h, co jest niemożliwe, gdyż najwyższą przepuszczalność, jaką znaleziono dla powłok farb z minimalną zawartością spoiwa (a więc najbardziej porowatych!) wynosiła 120 g/m2×24h. Powłoki takie posiadają tak niewielką wytrzymałość mechaniczną, że trudno jest sporządzić próbkę zgodnie z wymaganiami normy.
Białość powłoki farb
W normie (2.5.5.3) \"Na dwóch powłokach przygotowanych wg 2.4.3.2 wykonać po trzy pomiary, zgodnie z instrukcją producenta aparatu. Przy pomiarach wykonywanych spektrofometrem odczytać wartości współrzędnych chromatycznych Y i Z, a następnie przeliczyć je na wartość G i B z wzorów: G = Y; B = 0,847 Z. Używając kolorymetru otrzymuje się wartości współczynników luminacji G (przy filtrze zielonym) oraz B (przy filtrze niebieskim).
2.5.5.4 Obliczanie wyników
Białość (W) powłoki obliczyć z wzoru:
W = 4B - 3G (1) w którym: B - współczynnik luminacji światła niebieskiego; G - współczynnik luminacji światła dziennego. (�)
Białość powłok farb dyspersyjnych dla budownictwa - obok krycia i odporności na szorowanie powłoki - jest najważniejszym, a z drugiej strony jest \"najdroższym\" parametrem farby. Istotne jest więc w miarę dokładne określanie tego parametru. W normie napisano, że podano dwie metody oznaczania współczynnika białości powłok malarskich: kolorymetryczną i spektrofotometryczną.
Należy się domyślać, że obie te metody powinny dawać przybliżone wyniki. Jednak tak nie jest. Wykonano oznaczenie białości powłoki trzech rynkowych farb dyspersyjnych dla budownictwa (farba nr 1, nr 2 i nr 3). Wyniki tych oznaczeń podano w tab. 1.
Oznaczenie kolorymetrem i spektrofotometrem z odczytem jedynie luminancji światła dla danych długości fali daje podobne wyniki pomiarów różniące się o ok. 2 punkty procentowe. Oznaczenie natomiast poprzez obliczenia współrzędnych chromatycznych - jak wymaga tego norma - daje wyniki białości różne od poprzednich o ponad 30 punktów procentowych. Jest to oczywistym błędem opisanego sposobu oznaczenia, gdyż wyniki oznaczeń kolorymetrycznych byłyby zgodne z wymaganiami normy (minimalna białość 75%), a oznaczone spektrofotometrycznie - niezgodne.
